ΑΣ ΞΗΜΕΡΩΣΕΙ ΚΑΙ ΒΛΕΠΟΥΜΕ

Α   Σ        Ξ   Η   Μ   Ε   Ρ   Ω   Σ   Ε   Ι        Κ   Α   Ι       Β   Λ   Ε   Π   Ο   Υ   Μ   Ε



Πού θα πάει αυτή η ιστορία ; Τι θα γίνει με τούτο το άγχος που μας έχει καταλάβει ό-λους μας ; Τρέχουμε, τρέχουμε, όλοι βιαζόμαστε θαρρείς και κάποιος μας κυνηγάει. Συνέχεια κυττάμε το ρολόι μας, έχουμε γίνει σκλάβοι του, αυτό κανονίζει τη ζωή μας. Γιατί γίνονται όλα αυτά στην εποχή μας, γιατί έχουμε αλλάξει το ρυθμό μας και γιατί όλο και κάτι μας βασανίζει έτσι ώστε δεν έχουμε ποτέ ησυχία ;

Πρέπει να πάω γρήγορα στο ραντεβού μου, ο πελάτης δεν μπορεί να περιμένει, θα μ΄αφήσει να πάει αλλού. Να πάω στην Εφορία, πρέπει να πάρω και τον λογιστή μου, ποιός ξέρει τι μου έχει στήσει ο έφορος. Α, τώρα το θυμήθηκα, πρέπει να πάω και στην τράπεζα, πώς το ξέχασα, είναι κι αυτές οι επιταγές, πώς μου διέφυγε, είναι η μέρα τους και δεν έχω και τα χρήματα. Πρέπει κάπου να τα βρώ επειγόντως, έχω τρελλαθεί, δεν ξέρω τι να κάνω, αμάν !

Ιδού μερικά από τα ερωτήματα που βάζει ο σύγχρονος άνθρωπος στον εαυτό του  και στους άλλους. Και περιμένει απάντηση που όμως δεν έρχεται, κι αν έλθει δεν προφταίνει να την ακούσει, να αναλύσει τις αιτίες και να αλλάξει κάτι. Αλλά, και αν μελετήσει καλά την κατάσταση και τις αιτίες που την προκαλούνε, μήπως θα μπορέσει να κάνει κάτι ;

Μιλάμε για το άγχος που λίγο ή πολύ έχει καταλάβει τον σύγχρονο άνθρωπο, κυρίως τον αστό,  τον επιχειρηματία, τον καταναλωτή, τον διευθυντή πωλήσεων ενός πολυκαταστήματος, το δημόσιο υπάλληλο  που έχει  « μπαφιάσει »  κατά το λαικώς  λεγόμενο, με τις ατέλειωτες ώρες που  κάθεται στο  γραφείο  του χωρίς να κάμνει τίποτε, και η  ανία τον έχει  σφίξει μέσα στις τανάλιες της.

Λοιπόν, τι λέτε, να προσπαθήσουμε να αναλύσουμε τις αιτίες που προκαλούν το άγχος και να προσπαθήσουμε να βρούμε κάποια λύση - αν υπάρχει βέβαια - ή έστω να προβληματιστούμε επάνω στο πολύ σημαντικό αυτό ζήτημα ; Θα μου πείτε ότι ούτε ψυχολόγοι είμαστε, ούτε κοινωνιολόγοι, πώς λοιπόν μπορούμε να εισχωρήσουμε σε τέτοια ολισθηρά μονοπάτια ;

Ετσι ήταν  πάντοτε ; Αυτό μπορεί να  ρωτήσει ένας της  γενιάς αυτής. Ετσι  ήταν παλιά η κατάσταση, μήπως ήταν διαφορετική ; Μάλιστα, ήταν διαφορετική, εντελώς διαφορετική. Κάποιον καιρό, όχι πολύ παλιό, τα πράγματα ήσαν αλλοιώτικα. Οι άνθρωποι δεν έτρεχαν, δεν αγωνιούσαν. Μήπως ήσαν τότε οικονομικά πολύ καλύτερα ; Οχι δεν ήσαν, μάλιστα ήσαν φτωχοί, πολύ φτωχοί.

Κάτι σάπιο  υπάρχει  στο βασίλειο της  Δανιμαρκίας, λέει ο Σαίξπηρ κάπου στον  « Αμλετ ». Λοιπόν, κάτι παρόμοιο - όχι ίσως σάπιο, μπορεί κάτι χειρότερο - φαίνεται να συμβαίνει σ΄όλόκληρο τον Δυτικό, τον αποκαλούμενο πολιτισμένο κόσμο. Κι αυτό δε φαίνεται να είναι μόνο ένα. Θα μπορούσαμε να το πούμε με μιά μικρή φράση : Είναι ο τρόπος ζωής της δυτικής κοινωνίας. Ας δούμε λοιπόν, ποιός είναι ο τρόπος ζωής στις δυτικές κοινωνίες σήμερα, και κατόπιν θα δούμε ποιός ήταν σε παλαιότερες εποχές.

Το μέγιστο κακό στον « δυτικό » τρόπο ζωής  είναι - ποιό άλλο - ο υπερκαταναλωτισμός. Ολοι ξέρουμε τι σημαίνει αυτός  ο όρος, αλλά θα πούμε λίγα λόγια μιάς και το΄φερε η ευκαιρία. Βλέπουμε  τηλεόραση - την  ενδέκατη αυτή  πληγή του Φαραώ - και ακούμε ραδιόφωνο. Και τα δυό αυτά μέσα ψυχαγωγίας μας βομβαρδίζουν ανηλεώς με πολεμικά συνθήματα. Και τα συνθήματα  αυτά μας πληροφορούν ότι για  να είμαστε « ολοκληρωμένοι » και σύγχρονοι άνθρωποι, μας χρειάζεται αυτό, εκείνο, το άλλο, το  εκείνο, και ο κατάλογος δεν έχει τελειωμό. Ο Γκαίμπελς έλεγε : « Όταν πεις δέκα φορές ένα ψέμμα γίνεται αλήθεια, όταν το πεις εκατό φορές γίνεται δόγμα ». Και πρέπει να έχετε υπ΄όψιν σας ότι ο Γιόζεφ δεν ήταν κανένας βλάκας, αντίθετα ήταν υπερβολικά έξυπνος, αλλοιώς δεν θα τον είχε ο Χίτλερ υπουργό πληροφοριών, έτσι ονομάζουν ευφήμως τους υπουργούς προπαγάνδας.

Ολοι αυτοί οι έξυπνοι που μας λένε ότι το τάδε και το δείνα προϊόν μας είναι απαραίτητο για να είμαστε « ιν » και όχι « άουτ », δεν είναι τίποτε άλλο, παρά σύγχρονοι Γκαίμπελς, που γι αυτή τη δουλειά τους, θησαυρίζουνε κολοσσιαία ποσά, και όποιος καταλαβαίνει τα στοιχειώδη, ξέρει ότι τα έξοδα αυτής της  προπαγάνδας  τα πληρώνουμε εμείς, και με πολλούς μάλιστα τρόπους.

Λοιπόν, ο υπερκαταναλωτισμός είναι βλαβερός - όσο και ο καπνός και ίσως και πολύ περισσότερο - επειδή ανεβάζει τις καθημερινές ανάγκες μας στα ύψη του΄Εβερεστ. Τα « απαραίτητα » γίνονται πολύ περισσότερα από τα απαραίτητα, τα περιττά δεν είναι πιά περιττά. Με αυτόν τον τρόπο, τον Γκαιμπελσικό, βρίσκουμε ότι μας χρειάζονται  πολύ περισσότερα πράγματα από όσα έχουμε, και έτσι μας χρειάζονται και πολύ περισσότερα χρήματα για να τα απόκτήσουμε - γιατί, δεί δη - ή ορθότερο « δε » - χρημάτων, άνδρες Αθηναίοι, όπως έλεγαν κάποιοι αρχαίοι ημών πρόγονοι. ( Στην προκειμένη περίπτωση ο Δημοσθένης ).

Τώρα, για να αποκτήσουμε τα επιπλέον χρήματα με τα οποία θα αποκτήσουμε τα  « απαραίτητα » αυτά που δεν είναι και τόσο απαραίτητα, θα  πρέπει να εργασθούμε πολύ περισσότερο, να αφοσιωθούμε  πάρα πολύ στη δουλειά  μας, τόσο πολύ, ώστε από  δουλειά να  γίνει « δουλεία », η πρώτη έννοια έχει άλλωστε προκύψει από  τη δεύτερη - και έτσι να προσπορισθούμε - με νόμιμο, ημινόμιμο ή και άνομο τρόπο τα απαραίτητα χρήματα.

Για να εργαστούμε πολύ περισσότερο, να διευρύνουμε δηλαδή τον κύκλο των εργασιών μας, πρέπει να στερηθούμε κάποια ή πολλά πράγματα, και πρώτα απ΄όλα την ψυχική μας ηρεμία, που κάτω από τις σκληρές συνθήκες της δουλειάς - ή της δουλείας - μάς καταβάλουν ψυχικά. Ακόμα, πρέπει να στερηθούμε κάτι από τον χρόνο ανάπαυσής μας, τι να γίνει, πρέπει να υποβληθούμε και σε κάποιες θυσίες για να είμαστε « ιν », τα καλά κόποις κτώνται.( Κάποιος  κακοήθης μάλιστα είχε πεί  ότι « τα λεφτά πάμπερς κτώνται », ο άθλιος  παράφρασε το θαυμάσιο ρητό των προγόνων μας ).

Σαν συνέπεια της ανάγκης απόκτησης περισσοτέρου αργυρίου - πως μου ήρθαν τώρα στο νού τα τριάκοντα αργύρια, ίσως κάποτε να τα ζητήσουμε και μεις - είναι και η ταχύτητα με την οποία  πρέπει να κινούμαστε για να προλαβαίνουμε τους αντιπάλους μας στο  κυνήγι του χρήματος. Τρέχουμε εδώ, τρέχουμε εκεί, κι αυτός ο καθημερινός Μαραθώνιος είναι πολύ φυσικό να μας κουράζει. Αλλά τρέχουμε για να αποφύγουμε και την τσιμπίδα της Εφορίας, είναι κι  αυτή μια σπατάλη δυνάμεων. Γενικώς ειπείν, προσπαθούμε πάση θυσία να φθείρουμε τον εαυτό μας για την απόκτηση των προλεχθέντων  « απαραιτήτων  ».

Υστερα από όλα αυτά, είναι πολύ πιθανό ότι θα πρέπει να πληρώσουμε  και το μάρμαρο. Και το μάρμαρο εν προκειμένω  είναι οι διάφορες συνέπειες της υπερπροσπάθειας που κατάβάλαμε. Οι  « ασθένειες του πολιτισμού » - για όσους δεν τις ξέρουνε - είναι ποικίλες. Ας κατονομάσουμε μερικές απ΄ αυτές : Σακχαρώδης διαβήτης. Υψηλή αρτηριακή πίεση. Παχυσαρκία. ( Κι  αυτή είναι πάθηση ). Νευρικό breakdown. ( Στα Ελληνικά θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αυτόν τον αγγλικό όρο σαν  « νευρική κατάρρευση »). Κακοήθεις όγκοι - μάλιστα, κι  αυτοί  διαπιστώθηκε ότι εμφανίζονται  τρεις φορές  συχνότερα σε άτομα  που υφίστανται ψυχική καταπόνηση, που βρίσκονται κάτω από μεγάλη ψυχολογική πίεση.

Εκ των εκτεθέντων προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι όλα τα κακά  που έχει ο δυτικός άνθρωπος - αν όχι όλα, τα περισσότερα-οφείλονται σε έναν παράγοντα, τον καταναλωτισμό στον υπερθετικό του βαθμό. Ετσι  ήταν άραγε η κατάσταση στα παλιά χρόνια ; Οχι, δεν ήταν, μάλιστα δεν ξέραμε τη λέξη « άγχος » - στα ιταλικά  angoscia, στα ισπανικά  angustria, στα αγγλικά anxiety, σε άλλες γλώσσες αλλοιώς. Αν ρωτούσατε πριν 40 ή 30 χρόνια τι σημαίνει η λέξη  αυτή, δεν θα παίρνατε απάντηση ακόμα κι  από τους πιό μορφωμένους, παρά το ότι είναι ελληνική.

Οι τοτινές ανάγκες ήσαν λίγες γιατί λίγες τις έβλεπε ο άνθρωπος. Λείπανε  βέβαια πολλά από τα σημερινά « απαραίτητα », όμως τότε άλλα πράγματα ονόμαζαν απαραίτητα.Τροφή -απαραίτητη σε όλους  τους αιώνες - ενδυμασία, στέγη, ανάπαυση - όσο  ήταν δυνατό - λίγος  ή περισσότερος κινηματογράφος ή θέατρο, διάβασμα κάποιου λογοτεχνικού βιβλίου, θέρμανση τις ψυχρές εποχές του έτους και μερικά ακόμα στοιχειώδη κατά το μάλλον ή ήττον πράγματα.

Και το κυριώτερο πάντων, το κυριώτατο. Όταν πήγαινε ο άνθρωπος των περασμένων χρόνων να κοιμηθεί, έλεγε - εν γνώσει του ότι είχε κάποιες δουλειές και κάποιες εκκρεμότητες - προτού πέσει στο κρεββάτι : « Ας ξημερώσει ο Θεός τη μέρα του και βλέπουμε ».

 

 

Μ Ι Α Δ Ι Α Ν Ο Ι Α Π Ο Υ Π Η Γ Ε Σ Τ Ρ Α Φ Ι

Μ  Ι  Α     Δ  Ι  Α  Ν  Ο  Ι  Α     Π  Ο  Υ     Π  Η  Γ  Ε     Σ  Τ  Ρ  Α  Φ  Ι

 

Υπάρχουν άνθρωποι  που έχουν μεγάλες  δυνατότητες, αλλά που οι περιστάσεις δεν τους ευνοούν να τις  αξιοποιήσουν. Αλλοτε από  φτωχικές οικογένειες, άλλοτε  από χαμηλού μορφωτικού επιπέδου  περιβάλλον, άλλοτε από άλλες αιτίες, μένουν στο περιθώριο. Ενώ κάποιοι άλλοι που έχουν  πολύ λιγότερα προσόντα, πολύ  μικρότερες διανοητικές ικανότητες, προχωρούν και ανεβαίνουν ένα ένα τα  σκαλιά της επιτυχίας και  της κοινωνικής καταξίωσης. Ισως αυτό συμβαίνει λιγότερο συχνά  στις μέρες μας, όμως σε παλιότερες εποχές ήταν ένα αρκετά συχνό φαινόμενο.

Ηταν Δεκέμβριος του 19...Κάθομαι μονάχος στο ιατρείο, εκείνη την ώρα δεν υπάρχει κανένας μικρός ασθενής  προς εξέταση  στην αίθουσα  αναμονής. Χτυπά η πόρτα του γραφείου, και μπαίνει μέσα μιά μάλλον κοντούλα  κοπελλίτσα, κάπου στα  είκοσι χρόνια της. Μου λέει ότι την στέλνει μιά γνωστή μου κυρία, για να δώ αν μπορώ να την προσλάβω σαν υπάλληλο, σαν βοηθό για πολλές εργασίες στο ιατρείο. Η κυρία που την είχε  στείλει, ήταν ενήμερη στο ότι έψαχνα να βρώ μιά κοπέλλα που  να έχει και το ήθος, και τις ικανότητες να εργαστεί κοντά μου. Σε μιά δουλειά μάλλον δύσκολη, με πολλή φασαρία, με πολλά κλάμματα παιδιών και με άλλες δυσκολίες.

Ηξερα ότι η φίλη μου που την είχε  στείλει, ήταν  σε θέση να εκτιμήσει τους ανθρώπους, να μπορεί να  ξέρει αν κάνουν  για τη δουλειά  που είχα. Επί πλέον, γνώριζε  καλά από καιρό την κοπέλλα αυτή, και μπόρεσε μάλιστα να εγγυηθεί  για τις ικανότητές της. Κάτω από αυτές τις προϋποθέσεις, την πήρα στη δουλειά.

Ηταν από ένα ορεινό χωριό στα βόρεια του νομού, άλλωστε όλα τα ορεινά χωριά του νομού βρίσκονται  στη βορεινή  πλευρά. Είχε  βγάλει μόνο το  μονοτάξιο δημοτικό σχολείο του χωριού της, και καταλαβαίνετε τί περίπου  σημαίνει μονοτάξιο σχολείο. Ολοι οι μαθητές, απ΄ την πρώτη μέχρι την έκτη τάξη, είναι σε μιά αίθουσα, και ο  δάσκαλος δίνει εκ περιτροπής τα θέματα σε κάθε τάξη, διδάσκει για λίγο τους μαθητές της μιάς τάξης, κατόπιν  μιάς άλλης και  έτσι προχωρεί η άχαρη  δουλειά του. Χάλια η  υπόθεση δηλαδή, εδώ πηγαίνουμε σε εξατάξια σχολεία και  βλέπουμε  μέσα σ΄ αυτά και αληθινά τούβλα, σκεφτείτε τί  μπορεί να βγάλει ένα μονοτάξιο.

Δεν το ήξερα στην αρχή, το έμαθα κατόπιν. Ο δάσκαλος του χωριού, είχε δηλώσει κατ΄επανάληψιν, ότι η κοπέλλα έπρεπε να πάει στο γυμνάσιο και ίσως παραπέρα, είχε όλα τα φόντα να πάει  μπροστά. Αλλά την εποχή  εκείνη, το  να κατέβει  κανείς από ένα μακρυνό χωριό, να νοικιάσει σπίτι, να έχει δικά του έξοδα, ενώ η οικογένεια  μόλις και τα έβγάζε  πέρα, ήταν όνειρο θερινής  νύχτας. Κάποιοι  μαθητές από  χωριά, ερχόντουσαν  στο μοναδικό  γυμνάσιο της πόλης μας, αλλά  αυτοί ήσαν από πολύ κοντινές  κοινότητες. Και  ερχόντουσαν συνήθως με τα ποδήλατά τους, και βέβαια επέστρεφαν μετά τις σχολικές ώρες, στα σπίτια τους. Μόνιμη διαμονή στην πόλη, ήταν σπανιώτατο φαινόμενο. Ετσι, ούτε  καν σκέψη έγινε σ΄αυτή την προτροπή του δάσκαλου του μονοτάξιου εκείνου σχολείου να πάει η κοπέλλα στο γυμνάσιο.

Δεν πέρασε πολύς καιρός, και κάποια παράξενα πράγματα άρχισαν να φαίνονται στον ορίζοντα. Η βοηθός  που έπρεπε  κανονικά να φροντίζει μόνο την καθαριότητα, την  τάξη, τη σειρά των ασθενών, κάποια  τηλεφωνήματα σε  στιγμές απουσίας του  γιατρού, έδειξε ικανότητες που δεν θα τις περίμενε κανείς. Καθώς βρισκόταν μέσα στην κύρια αίθουσα του ιατρείου, εκεί που εξετάζονται οι άρρωστοι, χωρίς καθόλου να το δείχνει, παρατηρούσε τα τεκταινόμενα. Τη λήψη του ιστορικού, τη συζήτηση πάνω στις πιθανές διαγνώσεις, και μερικές φορές την δυσκολία ή αδυναμία να  τεθεί διάγνωση. Και ήλθε  ένας καιρός, που παρουσίασε το αποτέλεσμα όλων αυτών των ακροάσεων. Την ικανότητα να κάμνει διαγνώσεις, μάλιστα, αυτό το απίστευτο πράγμα, που δεν ξέρω αν έχει πουθενά το όμοιο του. Φυσικά, όλα αυτά μέσα στα πλαίσια των κοινών ασθενειών, όχι σε σπάνιες και δυσδιάγνωστες περιπτώσεις.

Παράδειγμα : Βρίσκεται  στην αίθουσα αναμονής, και συζητά με τους γονείς κάποιου μικρού αρρώστου. Ακούει  το ιστορικό της  ασθένειας, πότε  άρχισε, ποιά τα  συμπτώματα, και γενικά ότι θα ρωτούσε και ένας γιατρός. Κάποια στιγμή, μπαίνει στο κυρίως ιατρείο, και μου λέει : Γιατρέ, ο μικρός ο ξανθούλης που περιμένει έξω, νομίζω ότι έχει ιλαρά.

Μπά, κι από πού αυτό το συμπέρασμα ; Επειδή παρουσιάζει  κάποιο εξάνθημα στο σώμα του ; Υπάρχουν κι άλλες  παιδικές και  μή ασθένειες που παρουσιάζουν  εξανθήματα. Γιατί ιλαρά και όχι μιά  άλλη εξανθηματική ασθένεια ; Μα έχει  ιλαρά, έτσι δειχνουν  τα πράγματα. Και όντως, το παιδί είχε ιλαρά, δεν είχαν ακόμα ανακαλυφθεί τα σχετικά εμβόλια.

Μήπως επρόκειτο απλώς για διαίσθηση, μήπως ήταν μιά τυχαία αναφορά ; Οχι, είχε προσέξει ότι η  ιλαρά είναι ασθένεια  στην οποία ο άρρωστος φαίνεται να πάσχει σοβαρά, δεν είναι η ερυθρά που δεν  έχει άλλα συμπτώματα, δεν είναι ούτε το σπανιώτατο αιφνίδιο εξάνθημα - που κι αυτό  είναι χωρίς  ιδιαίτερα βαρειά  εικόνα - δεν  είναι αλλεργικό εξάνθημα, αυτό είναι ολοφάνερο. Είναι ιλαρά, μάλιστα.

Το άλλο έχει κοκκύτη. Το διπλανό  είναι με ανεμοβλογιά. Και ούτω καθ΄εξής. Δεν θα γίνει πιστευτό, αλλά σε διάστημα δέκα ή δώδεκα χρόνων, υπήρξε μιά και μόνη λανθασμένη διάγνωση. Βέβαια, ποτέ  δεν υπήρχε δήλωση  για κάποια ασθένεια, στην οποία  δεν είχε ιδέα τι μπορούσε να ήταν, όλες οι  διαγνώσεις περιστρέφονταν  γύρω από συνηθισμένες και ευκολοδιάγνωστες ασθένειες.

Μιά μέρα συνέβη το παρακάτω αξιοσημείωτο  γεγονός. Είχαμε κλείσει  για το μεσημέρι, και όταν πήγε στο σπίτι  μιάς συγγενούς της, είδε ότι το  παιδί τους - ένα βρέφος αν  θυμάμαι καλά - είχε οξεία γαστρεντερίτιδα. Δεν χρειαζότανε κανείς ειδικές γνώσεις για να το καταλάβει αυτό. Εκείνο όμως  που πρόσεξε αμέσως, ήταν ότι το βρέφος είχε πάθει βαρειά αφυδάτωση εξ αιτίας των πολλών  εμετών και της διάρροιας. Πως κατάλαβε  ότι το βρέφος ήταν έντονα αφυδατωμένο ; Ε, λοιπόν, όποιος έχει μάτια και αυτιά για να βλέπει  και να ακούει, μαθαίνει πράγματα που δεν τα φανταζόμαστε καθόλου.

Η μητέρα του παιδιού είπε να φέρει  το παιδί στο γιατρό  το ίδιο απόγευμα. « Οχι, δεν θα περιμένεις το  απόγευμα, θα περάσουν  δυόμισυ με τρεις ώρες, κι αυτές οι ώρες είναι και κρίσιμες και πολύτιμες. Το παιδί είναι έτοιμο να πάθει τοξινίαση. ( Εκεί πηγαίνουν με τη βαρειά αφυδάτωση, και δύσκολα γλυτώνεις τότε τον άρρωστο ). Θα πάρεις αμέσως ταξί, και κατ΄ευθείαν σε νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης ». Αυτά είπε. Και η  μητέρα του βρέφους, περιέργως πείσθηκε απ΄αυτά τα λόγια και ξεκίνησε αμέσως. Αλλά γιατί στη Θεσαλονίκη και όχι στο δικό μας νοσοκομείο ; Για τον  απλό λόγο, ότι την  εποχή εκείνη, το παιδιατρικό τμήμα του νοσοκομείου μας, λειτουργούσε τελείως υποτονικά.

Το πιό σημαντικό από όσα θυμάμαι, όσο και απίστευτο. Είναι βράδυ, επτά και μισή η ώρα. Στην αίθουσα  αναμονής περιμένουν  πέντε με έξι παιδιά, και ένα ακόμα είναι επάνω στο εξεταστικό κρεββάτι για να εξεταστεί. Ανοίγει η εξώπορτα και μπαίνει ένας άντρας, κρατώντας στην αγκαλιά του την κόρη του, ένα κορίτσάκι κάπου πέντε με έξι χρονών. Μαζύ τους είναι και η μητέρα  του παιδιού. Το παιδί  είναι βαρειά, το καταλαβαίνουν  όλες οι μητέρες που βρίσκονται στην  αίθουσα, το  καταλαβαίνει και η  μητέρα του παιδιού  που έχει το  παιδί της πάνω στο εξεταστικό κρεββάτι, το κατεβάζει αμέσως από εκεί, και βγαίνουν έξω στην αίθουσα αναμονής.

Ο πατέρας αφήνει το  παιδί επάνω στο  κρεββάτι, και λέει  τα παρακάτω : « Όταν ξεκινήσαμε για το χωράφι, η μικρή ήταν εντελώς καλά, έπαιζε. Κι όταν γυρίσαμε πίσω, τη βρήκαμε σ΄αυτή την κατάσταση ». Και αυτή η κατάσταση, ήταν  ένα παιδί γεμάτο σ΄ όλο του το σώμα με πλήθος  από δερματικές  αιμορραγίες, και  σχεδόν σε  κωματώδη  κατάσταση. Για  μερικά δευτερόλεπτα, μένω αμήχανος μπροστά στο  θέαμα, είμαι κάτι  σαν παράλυτος. Και αμέσως, πλησιάζει η βοηθός από το κάτω μέρος του κρεββατιού, και με σιγανη φωνή, μου λεέι  « Μηνιγγίτιδα έχει ».

Μάλιστα, αυτό είναι. Πρόκειται για κεραυνοβόλο μηνιγγοκοκκική σηψαιμία, το σύνδρο-μο  W a t e r h o u s e - F r i d e r i c h s e n. Είναι μιά πολύ βαρειά, η πιό βαρειά εισβολή μηνιγγίτιδας που βρίσκεται ακόμα στο σηψαιμικό στάδιο, στο οποίο δεν έχει ακόμα εγκατασταθεί ο μηνιγγιτιδόκοκκος στις μήνιγγες. Τα ακούμε αυτά συχνά  στις ειδήσεις. Αν με ρωτούσε κανείς στο τέλος των Πανεπιστημιακών μου σπουδών - πριν ακολουθήσω  την ειδικότητα - τι είναι αυτό το σύνδρομο, νομίζω ότι δεν θα ήξερα τι να απαντήσω. Αλλά η κοπέλλα - που είχε ακουστά από τις συζητήσεις γι αυτό το πράγμα, χωρίς να το έχει δεί ποτέ της - κατάλαβε αμέσως, σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, περί τίνος ακριβώς  επρόκειτο. Δεν θα  το πιστέψει κανένας, βάζω στοίχημα διακόσια Αυστραλιανά δολλάρια. Και όμως έτσι έγινε.

Λοιπόν, άνθρωποι που θα μπορούσαν να γίνουν καθηγητές του Πανεπιστημίου με όνομα, συμβαίνει να  « χαραμίζονται », επειδή οι περιστάσεις είναι αντίξοες. Στο γυμνάσιο, είχα ένα συμμαθητή - όνομα και μή χωριό - που ήταν  αληθινή μαθηματική  διάνοια. Αλλά δεν μπόρεσε να πάει παρακάτω, έλειπαν βλέπετε εντελώς τα όβολα. Και άλλοι που τα έχουν, βγαίνουν αποτυχημένοι εντελώς. Συμφωνείτε ;

Ο Ι Γ Ε Ι Τ Ο Ν Ε Σ Α Λ Β Α Ν Ο Ι

Ο   Ι       Γ   Ε   Ι   Τ   Ο   Ν   Ε   Σ       Α   Λ   Β   Α   Ν   Ο   Ι



Ηταν μιά φορά κι έναν  καιρό, μιά φυλή  Ευρωπαϊκή, από  αυτές που είχαν έλθει - έτσι επιστεύετο  μέχρι πρόσφατα - από την  κεντρική  Ασία, κι αυτή  η φυλή  ήσαν  οι  Ιλλυριοί. Καθώς  οι διάφορες  Ευρωπαϊκές  ομάδες τραβούσαν η καθεμιά  το δρόμο  της, άλλες προς  τη βόρεια και την κεντρική Ευρώπη, άλλες κατά τη δύση, άλλοι έμεναν στην ανατολική περιοχή, οι Ιλλυριοί κατέβηκαν στη Βαλκανική χερσόνησο, και  εγκαταστάθηκαν στη  δυτική πλευρά της, εκεί που γεωγραφικά βρίσκεται  η Αλβανία. Πότε  κατέβηκαν  οι  Ιλλυριοί στα Βαλκάνια ; Πιθανώς  γύρω στο  1800 π.Χ, την  εποχή δηλαδή που κατέβηκε η πρώτη ελληνική φυλή, οι Αχαιοί. Μάλιστα, είναι πιθανόν, ότι οι Ιλλυριοί ήλθαν στα Βαλκάνια πριν από τους Αχαιούς.

Ως εδώ τα πήγαμε σχετικά καλά με  τη φυλή αυτή, στοιχεία της οποίας δυσκολεύτηκα να βρώ μέσα  από τις πηγές  που διαθέτω. Είναι βέβαιο, ότι οι Ιλλυριοί  αποτελούν τον κεντρικό κορμό των φυλών που κατοικούν τη σημερινή Αλβανία. Βέβαια, η περιοχή αυτή είχε και από πριν κατοίκους, και με  αυτούς φαίνεται ότι  συγχωνεύτηκαν οι νιόφερτοι  Ιλλυριοί. Ετσι είχε γίνει και στην Ελλάδα, όπου οι Ελληνες που κατέβαιναν από τον Δούναβη, εύρισκαν στη χώρα κατοίκους ντόπιους - ή έστω πιό παλιούς από αυτούς - τους λεγόμενους με το γενικό όνομα  « Πελασγοί ».

Ο Ιλλυριοί αυτοί, που αναμίχθηκαν με τα τοπικά φύλα, σε μικρές περιόδους της ιστορίας αποτελέσανε ένα ενιαίο κράτος. Τα πιό γνωστά  σχετικά με την κρατική υπόσταση των Ιλλυριών, είναι τα  αναφερόμενα στους  πολέμους που έκαναν  εναντίον των  Μακεδόνων του Φιλίππου, οπότε φαίνεται  ότι κέρδισαν κάποια  εδάφη. Στον  επακόλουθο πόλεμο  όμως με τον Αλέξανδρο, ηττήθηκαν, και από τότε δεν έπαιξαν κάποιο σημαντικό  ρόλο στα πράγματα της αρχαιότητας. Αξιόλογη  ανάμιξη στις Βαλκανικές  υποθέσεις είχαν πολύ  αργότερα, όταν έφθασαν οι Τούρκοι στη χερσόνησο, και επομένως και στην Αλβανία.

Μιά αναφορά σε δράση των Ιλλυριών στην αρχαιότητα, είναι η επίθεση Ιλλυριών πειρατών κατά της Φοινίκης τον δεύτερο π.Χ. αιώνα, οπότε οι Ιλλυριοί αυτοί πειρατές, κατέλαβαν και κράτησαν για  κάποιο μικρό μάλλον  διάστημα τη χώρα  των Φοινίκων. Η πειρατεία ήταν αναπτυγμένη την εποχή εκείνη, όχι μόνο από τους Ιλλυριούς, αλλά και από τους Ελληνες κατοίκους της  Αιτωλίας. Η δράση των πειρατών  αυτών, προκάλεσε  τελικά την  επέμβαση του Ρωμαϊκού στόλου, που έδωσε τέλος στη δράση τους.

Στη συνέχεια, η Αλβανία περνούσε από τους Ρωμαίους στους Βυζαντινούς, κατόπιν στους Σλάβους, ξανά στους  Βυζαντινούς, κι αυτή η  ιστορία πέρασε  από πολλά  στάδια. Μετά από πολλές συγκρούσεις με τα σλαβικά στοιχεία, με τελευταία  εμπόλεμη σύρραξη με το βασιλιά της Σερβίας Στέφανο Ντούσαν στα μέσα του δέκατου τέταρτου αιώνα, ήλθαν οι Τούρκοι στη Βαλκανική  χερσόνησο, και  καταλάβανε την Αλβανία, ηγεμόνας της  οποίας ήταν την εποχή εκείνη ο Ιωάννης Καστριώτης ( Εξελληνισμένη απόδοση  του ονόματός του ). Ο Καστριώτης παρέδωσε το γιό  του Ιωάννη Γεώργιο  Καστριώτη σαν όμηρο στους Τούρκους του Σουλτάνου Μουράτ του Β,΄ο οποίος ανάθρεψε  τον Αλβανό αυτό  σαν Μουσουλμάνο, και τον προώθησε στις ανώτερες  τάξεις του στρατού του. Οι Τούρκοι τον ονόμασαν Ισκεντέρ μπέη, ( Ισκεντέρ  στα  τουρκικά  σημαίνει  « Αλέξανδρος » ) εξ αιτίας  των εξαιρετικών  στρατιωτικών του ικανοτήτων.

Ο Καστριώτης - Ισκεντέρ, που είχε γεννηθεί πιθανόν το 1403, απεσκίρτησε  το 1443 από τον στρατό των Τούρκων, βαπτίστηκε Χριστιανός, και με τη συμμαχία ηγεμόνων της Ουγγαρίας, της Τρανσυλβανίας και του Βατικανού, νίκησε δυό φορές τους Τούρκους, σε μιά περίοδο που ήσαν ακατανίκητοι. Την πρώτη φορά, νίκησε τον Μουράτ τον Β΄που τον είχε αναθρέψει, και τη δεύτερη τον Μωάμεθ  τον Β΄. Μετά το θάνατο του Καστριώτη - Αλέξανδρου, του μεγάλου ήρωα της Αλβανίας το 1468, οι Αλβανοί  υποτάχθηκαν οριστικά  στους Τούρκους. Και έμειναν σ΄αυτούς μέχρι το 1912.

Πολύ περίεργα γεγονότα έλαβαν χώραν κατά το διάστημα της Τουρκοκρατίας. Σύνορα ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αλβανία δεν υπήρχαν, και ένας σημαντικός αριθμός Αλβανών Χριστιανών, που όπως  φαίνεται, πιεζόταν από τους Μουσουλμάνους Αλβανούς, κατέβηκαν στην Ελλάδα τον δέκατο έβδομο αιώνα. Μερικοί έμειναν στην Ηπειρο και κυρίως στο Σούλι, κι ανάμεσα σ΄αυτούς οι Μποτσαραίοι και οι Τζαβελλαίοι. Αλλοι κατέβηκαν στην Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο. Σήμερα, ένας άγνωστος  αλλά σημαντικός αριθμός Ελλήνων, είναι Αλβανικής καταγωγής. Μπορεί  κανείς να τους αναγνωρίσει από τα επίθετά τους : Αρβανίτης, Αρβανιτόπουλος, Αρβανιτάκης και τα  παρόμοια. Αλλά και χωριά  ολόκληρα είναι κατοικημένα από  Αλβανούς, όπως λ.χ το  Μενίδι. Ακόμα  και στο  νομό Εβρου, υπάρχει χωριό που κατοικείται από Αλβανούς που όμως θεωρούν εαυτούς Ελληνες.

Μετά το 1912, η Αλβανία έγινε χώρα ανεξάρτητη, με πολίτευμα μοναρχικό. Αλλά τη δεκαετία του 1930, ήλθαν  από απέναντι  οι Ιταλοί - που πάντα  είχαν μιά σοβαρή  ανάμιξη στα πράγματα της Αλβανίας, και  το Αλβανικό κράτος  καταργήθηκε. Μετά  τον πόλεμο, η Αλβανία έμπλεξε με τους "χοτζάδες ", κι αυτό  δεν της βγήκε σε καλό. Τα αποτελέσματα τα βλέπουμε σήμερα, όταν εκατοντάδες χιλιάδες  άνθρωποι από τη χώρα των αρχαίων Ιλλυριών έχουν κατακλύσει την Ελλάδα. Αλλά αυτή  τη φορά, όχι σαν την κάθοδο που είχαν κάνει πριν τριακόσια τόσα χρόνια, άλλοι  συμπατριώτες τους που ήθελαν σώνει και καλά να αλλάξουν εθνικότητα και να πάρουν ονόματα σαν τα  Αρβανίτης, Αρβανιτόπουλος και άλλα τέτοια. Και να πολεμούν για να διώξουν τους Τούρκους. Όπως έκανε πριν από αιώνες ο συμπατριώτης τους Σκεντέρμπεης. ( Το  « Σκεντέρ » είναι  λαθεμένο, αλλά έτσι μας το είχαν τα σχολικά μας βιβλία και όχι μόνο αυτά ).

Ακούμε εσχάτως για κάποια περιοχή της Ηπείρου που λέγεται Τσαμουριά. Και που ορισμένοι Αλβανικοί κύκλοι θεωρούν ότι πρέπει να ανήκει  στην Αλβανία, επειδη στην περιοχή αυτή κατοικούν  άνθρωποι Αλβανικής καταγωγής. Ποιά  είναι αυτή η Τσαμουριά ; Πολύ απλά, είναι ο  νομός Θεσπρωτίας, είναι  η Ηγουμενίτσα από  όπου φεύγουν τα φέρρυ - μπωτ για να πάνε στην Κέρκυρα, όπου ελλιμενίζονται  τα πλοία που πηγαίνουν από την Πάτρα στην Ιταλία. Μάλιστα, λένε ακόμα ότι και η Πρέβεζα κανονικά ανήκει στην Τσαμουριά, και επομένως στην Αλβανία.

Είναι έτσι τα πράγματα ; Λοιπόν, μάλιστα, ο νομός Θεσπρωτίας έχει πολλούς Τσάμηδες, δηλαδή Αλβανούς, τα δύο  τρίτα των οποίων  είναι Χριστιανοί, και το ένα τρίτο Μουσουλμάνοι. Αποτελούν συνεπώς μιά  μειονότητα, και  όπως συμβαίνει  και με  άλλες μειονότητες, θα μπορούσε κι αυτή να ζητήσει την ένωσή της με την Αλβανία. Το ζήτημα όμως είναι αν το ζητά. Και ακόμα, είναι και το ζήτημα των Αλβανικής καταγωγής - κατόπιν πολλών επιμειξιών - Ελλήνων, που ενδεχομένως θα έπρεπε να  ξαναγίνουν Αλβανοί. ( Μην τολμήσετε όμως να τους το πείτε αυτό, μπορεί  να σας σπάσουν στο ξύλο ). Λοιπόν, αν θέλετε αγαπητοί μας γείτονες Αλβανοί να  πάρετε τη Θεσπρωτία, με  γειά σας και χαρά  σας, αν βέβαια  το θέλουν οι Τσάμηδες. Αλλά τότε, θα πρέπει να δώσετε στην Ελλάδα το Αργυρόκαστρο, τους Άγιους Σαράντα και κάποια  ακόμα μέρη της νότιας Αλβανίας, όπου η  πλειοψηφία των  κατοίκων είναι Ελληνικός πληθυσμός.

Υπάρχει ένας ελληνικός χορός που ονομάζεται Τσάμικος. Χορός ζωηρός, στον οποίο συνήθως αυτός που χορεύει είναι ο πρώτος χορευτής, αυτός που σέρνει το χορό, και που κάμνει ένα σωρό φιγούρες, πηδήματα και τα τοιαύτα. Από την  ονομασία του, θα έπρεπε να βγάλουμε το εύλογο  συμπέρασμα ότι έλκει  την καταγωγή  του από τους Αλβανούς  που κατέβηκαν στην Ελλάδα και  έγιναν Ελληνες πριν  από τριακόσια πενήντα  χρόνια. Και  είναι πολύ πιθανόν, ότι πράγματι έτσι είναι. Όπως είναι εξ ίσου πιθανό, ότι η πιό γνωστή και διάσημη εθνική αντρική φορεσιά, η  φουστανέλλα, είναι επίσης Αλβανικής καταγωγής, τόσο μπερδεμένα είναι ίσως τα  πράγματα. Πολύ γούστο θα  είχε αν  τα δυό αυτά χαρακτηριστικά  παραδοσιακά στοιχεία που οι Ελληνες  θεωρούν ότι  είναι αποκλειστικά δικά τους, αποδειχτεί  ότι έλκουν την προέλευσή του τους από τη γειτονική χώρα.

Οι Αλβανοί ανήκουν  σε δυό φυλές, στους Τόσκηδες και  στους Τσάμηδες. Οι Τόσκηδες έγιναν κατά  το πλείστον  Μουσουλμάνοι, πλην ενός μέρους του, που υπό την επίδραση του Βατικανού, έγιναν καθολικοί. Οι Τόσκηδες πήγαν και προς τις δυό  μεριές, άλλοι Χριστιανοί, άλλοι Μουσουλμάνοι. Οι  δυό αυτές φυλές, έχουν  και διαφορετικό  γλωσσικό  ιδίωμα, που μάλλον είναι τόσο πολύ διαφορετικό, ώστε να δυσκολεύει τη συννενόηση. Πάντως, η  επίσημη γλώσσα της Αλβανίας είναι η Τοσκική, και σ΄αυτήν έχει γραφτεί η Αλβανική λογοτεχνία.

Ενας όρος που τον ξέρουμε  από παλιά, είναι η  « μπέσα ». Προέρχεται  από το αλβανικό  b e s e, που  σημαίνει : Πίστη, εμπιστοσύνη, τήρηση υπόσχεσης που δόθηκε. « Αυτός ο ανθρωπος δεν έχει μπέσα », δεν μπορείς να στηριχτείς στο  λόγο του. Ενας άλλος όρος που τον νόμιζα αλβανικό, είναι η  « φάρα », που  σημαίνει : Σόϊ, γενιά. Αλλά  είναι γερμανικής  προέλευσης. Αυτά προς αποκατάσταση της αλήθειας.

 

 

ΣΕ ΧΩΡΙΖΩ, ΘΑ ΠΑΡΩ ΜΙΑΝ ΑΛΛΗ

Σ E Χ  Ω  Ρ  Ι  Ζ  Ω,     Θ  Α     Π  Α  Ρ  Ω     Μ  Ι  Α  Ν     Α  Λ  Λ  Η



Τη γνώρισες σε μιά  σάμπα, έτσι έλεγε  ένα παλιό τραγούδι  της δεκαετίας του 1950. Αλλά στην τωρινή εποχή, δεν τη  γνώρισες σε μιά σάμπα, δεν χορεύουν τώρα  πιά στην Ελλάδα το Βραζιλιάνικο αυτό χορό, που  κάνει θραύση στο περίφημο καρναβάλι  του Ρίο ντε Τζανέϊρο. Λοιπόν, τη  γνώρισες σε έναν  πολύ πεζό χώρο, μιά  καφετέρια, εκεί που  πηγαίνουν οι άνεργοι για να περάσουν  τις ώρες τους. Και πηγαίνουν  και εργαζόμενοι, οι  καφετέριες δεν έχουν δημιουργηθεί μόνο για τους άνεργους. Κι αφού τη συνάντησες κάμποσες φορές, συνδέθηκες μαζύ της με στενό  ερωτικό δεσμό, της έδινες όρκους αιώνιας αγάπης, είσαι  μιά μοναδική  κοπέλλα, δεν έχω συναντήσει ποτέ μου κάποια σαν και σένα. Αυτά της έλεγες κάθε μέρα - και νύχτα εννοείται - μέχρις ότου ο κόμπος έφτασε στο χτένι. Και τότε έκανες το μεγάλο διάβημα - μετά ώριμον σκέψιν - και υπολογίζοντας και όλες τις συνέπειες της απόφασής σου.  Την παντρεύτηκες μίαν  ωραίαν πρωϊαν. ( Που μάλλον ήταν απόγευμα, έτσι συνηθίζεται εσχάτως ). Και κατατάχτηκες και σύ στην ατέλειωτη  στρατιά των  παντρεμμένων. Ετσι κάνουν όλοι, έτσι έκανες και σύ με τη σειρά σου.

Η μαύρη αλήθεια είναι, ότι δεν την γνώριζες πολύ καλά, ούτε καν καλά. Αυτές οι γνωριμίες της καφετέριας  στη σημερινή  εποχή, δεν αφήνουν  και πολλά περιθώρια  για μιά κάπως στενή γνώση του άλλου, του χαρακτήρα του, των ιδιοτροπιών του - που  όλοι έχουμε, λίγες ή πολλές - των αδυναμιών του, αυτών  που οι γείτονές  μας οι Τούρκοι, αποκαλούν  « χούγια ». Δεν  ήξερες αν είναι  χαρτοπαίκτης ( αυτό  κυρίως για  τους άντρες ), αν πίνει  το αλκοόλ σαν σφουγγάρι και διάφορα  άλλα. Αλλά  θα ήμασταν  εκτός τόπου και  χρόνου, αν ζητούσαμε να μάθουμε όλα  τα  « ευαίσθητα  προσωπικά δεδομένα » του  καθενός ανθρώπου, όπως  τα έχει καθορίσει ο  αξιότιμος σινιόρ ντα Φέρμο. ( Το  είπαμε και άλλες  φορές, το ξαναλέμε και τώρα, όλα τα ονόματα  που έχουν σαν πρόθημα  τη συλλαβή  « ντα », είναι κατά πάσαν πιθανότητα ιταλικής καταγωγής, από τον καιρό μάλλον της Ενετοκρατίας ).

Αλλά όλοι έτσι ξεκινούν τώρα, έτσι ξεκινήσατε και σεις οι δυό. Δεν γνωρίζατε κάπως καλά ο ένας τον άλλο, θα τον μαθαίνατε  στην πρακτική  καθημερινότητα, στην κάτω από την ίδια στέγη συμβίωση, μ΄ άλλα λόγια στου κασιδιάρη το  κεφάλι. Και πράγματι, έτσι και έγινε. Μπήκατε στο σπίτι σας, τακτοποιήσατε  την επίπλωση του  σπιτιού, στήσατε την τηλεόραση, το C.D. player, το  βίντεο, το μαγνητόφωνο, τακτοποιήσατε  την κουζίνα και  τα λοιπά δωμάτια, και ξεκινήσατε το μακρύ - υποτίθεται - ταξείδι που θα κάμνατε μαζύ, έτσι όπως είχατε υποσχεθεί ο ένας στον άλλο.

Τους πρώτους καιρούς, τα πράγματα φαίνονται να  « περπατάνε » καλά, κι αυτό βέβαια είναι απόλυτα  φυσικό. Δυσκολίες  από την  πρώτη αρχή  θα ήσαν μάλλον  μή αναμενόμενες, δεν μπορεί να μας χαλάσει η μαγιονέζα από τους πρώτους μήνες ή τις πρώτες εβδομάδες έτσι δεν είναι ; Κάποιες  μικροανωμαλίες  που παρουσιάζονται  σ΄αυτό το διάστημα, δεν επηρεάζουν την πορεία των πραγμάτων, άλλωστε ένα χρόνικό διάστημα προσαρμογής χρειάζεται σε κάθε εκδήλωση της ζωής, δουλειά, αλλαγή τόπου κατοικίας και άλλα σχετικά.

Οι μέρες, οι  εβδομάδες και  οι μήνες κυλάνε. Αλλά  σιγά σιγά, κάποια συννεφάκια αρχίζουν να  εμφανίζονται στον  ορίζοντα. Μικρές διαφορές  απόψεων  πάνω σε  ασήμαντα ή και σημαντικά ζητήματα, προκαλούν  κάποιες προστριβές μεταξύ των δύο συζύγων, δεν πειράζει όμως -λένε - θα τα ξεπεράσουμε αυτά,, και σε άλλους συμβαίνουν τα ίδια πράγματα. Και κυλούν οι μήνες, και μπαίνουμε πιά  στα χρόνια. Αλλά όσο περνά ο καιρός, είναι πιθανό ότι κάποιες διαφορετικές αντιλήψεις, κάποιες διαφορές στον χαρακτήρα τους, αρχίζουν να υποσκάπτουν τα θεμέλια. Και  εδώ, μπαίνει η  ικανότητα προσαρμοστικότητας, αν την έχουν και οι δυό, ή έστω ο ένας, η  κατάσταση θα βρή μιά ομαλή  πορεία, οι διαφορές  του χαρακτήρα και των συνηθειών θα αρχίσουν να συγκλίνουν, ή τουλάχιστον να γίνονται ανεκτές.

Όμως, υπάρχουν αρκετά συχνά, κάποια πράγματα που δεν είναι εύκολο να βρούνε λύση. Συμβαίνει η σύζυγος - που είναι μιά πραγματικά όμορφη γυναίκα -να είναι κακή μαγείρισσα. Όπως ξέρουμε, η ετοιμασία του τραπεζιού από τους πρώτους καιρούς της εμφάνισης του ανθρωπου επάνω  στη γή, ήταν δουλειά και  υπόθεση της γυναίκας. Όταν  μιά γυναίκα είναι τελείως ανίκανη να μαγειρέψει ένα φαγητό, να είναι έστω ανεκτό - η τελειότητα δεν είναι πολύ συχνό πράγμα σε  όλους τους τομείς - και που  είναι εντελώς ανεπίδεκτη  μάθησης, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπάρξει πρόβλημα. Δεν μπορεί το ζευγάρι να τρώει καθημερινώς σε εστιατόρια, αυτό δεν το έχω ακούσει να γίνεται ποτέ. Κι απ΄την άλλη  μεριά, όταν ένα φαγητό δεν τρώγεται, όσο καλή θέληση κι αν επιδείξει κανείς, το γεγονός είναι ότι δεν τρώγεται.

Αλλά ας υποθέσουμε ότι το ζήτημα  αυτό τακτοποιείται, όλες οι γυναίκες είναι  λίγο ή πολύ επιδεικτικές  βελτίωσης στην  υψηλή όντως  τέχνη της  μαγειρικής. Εν  τάξει, δεν υπάρχει ούτε υπήρχε και εξ αρχής  κανένα πρόβλημα στον  τομέα αυτό. Αλλά  υπάρχει κάτι άλλο που είναι σύμφυτο στον  άνθρωπο, κι αυτό είναι το  μέτρο. Η γυναίκα που παντρεύτηκες αγαπητέ φίλε, είναι σπάταλη, πολύ σπάταλη, εξαιρετικά  σπάταλη. Και τα  εισοδήματα  που έχετε και οι δυό μαζύ, δεν επιτρέπουν  πολύ μεγάλες παρεκκλίσεις από τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Γίνονται  παρακλήσεις, γίνονται  συστάσεις περιορισμού  της αλόγιστης  σπατάλης, αλλά στου κουφού την  πόρτα όσο θέλεις βρόντα. Το ήξερες αυτό το  « κουσούρι » της πολύ όμορφης γυναίκας που γνώρισες στην καφετέρια και την παντρεύτηκες μετά  από λίγο καιρό ; Δεν το ήξερες, τώρα το μαθαίνεις.

Να είναι μόνο η ανικανότητα περί την μαγειρική και η σπατάλη ; Οχι βέβαια, μπορείς να μάθεις κι άλλα πράγματα που δεν τα ήξερες. Και δεν τα ήξερες, γιατί δεν πρόλαβες να γνωρίσεις τον  άνθρωπο  με τον οποίο  έδινες όρκους  αιώνιας αγάπης. ( Όταν  ακούω τέτοια λόγια - όρκους και τα  παρόμοια - μου  φαίνονται πολύ  αστεία, σας  το βεβαιώνω  αυτό ). Μπορείς λοιπόν να ανακαλύψεις -μετά την εορτήν δυστυχώς - ότι η γυναίκα που πήρες, είναι υπερβολικά γκρινιάρα, διαρκώς γκρινιάζει και μάλιστα χωρίς λόγο. Κι αυτό σου  δίνει στα νεύρα, ό σο ανεκτικός κι αν είσαι. Μπορεί όμως να μην είναι γκρινιάρα, υπάρχουν κι άλλα κουσούρια που δεν τα πρόσεξες από πρώτη αρχή. Ισως είναι  φλύαρη, κι όταν  λέω φλύαρη, εννοώ ότι η γλώσσα της  δεν σταματάει  καθόλου, μόνο  την ώρα που  κοιμάται δεν φλυαρεί. Κι ανάμεσα στις φλυαρίες, όλο και θα  της ξεφεύγει και καμμιά  κοτσάνα Ούτε κι αυτό  το πρόσεξες στην ώρα του, τώρα το ανακαλύπτεις.

Άλλο πάλι, αντιλαμβάνεσαι - μάλλον αργά και σ΄αυτή την περίπτωση - ότι παίζει μανιωδώς χαρτιά, ο μόνιμος αντεραστής σου είναι ο βαλές. Ολόκληρες  νύχτες τις περνά γύρω από την πράσινη τσόχα, και δεν είναι μόνο αυτό, χάνει  και πολλά χρήματα σ΄ αυτό το χόμπυ της.

Είναι κατάσταση  να την υποφέρεις  αυτή ; Δεν είναι μιά  μέρα αυτή, δεν είναι  μιά βδομάδα, δεν είναι ένας μήνας, είναι παγιωμένη  κατάσταση. Κι όπως ο τοξικομανής δεν μπορεί να κόψει το ναρκωτικό του, το ίδιο κι αυτή, δεν μπορεί να κόψει το  « χαρτάκι » της.

Και λοιπόν, τι θα γίνει μ΄ αυτές τις  καταστάσεις ; Θα υπομείνεις  έναν καιρό, θα υπομείνεις και παραπέρα, κάποτε  ο κόμπος θα φτάσει στο χτένι. Και τι μπορείς να κάνεις ύστερα από όλα αυτά ; Λοιπόν, οι δικηγόροι να΄ναι καλά, αυτοί θα φροντίσουν να  πάρεις το διαζύγιό σου. Και να ξαναγίνεις ελεύθερο  πουλί, χωρίς κακή  μαγειρική, χωρίς σπατάλες, χωρίς γκρίνιες και χασούρες στα χαρτιά. Όλα αυτά πρέπει να σου έχουν βάλει λίγο μυαλό στο άδειο κε-φάλι σου, έτσι ώστε να μην ξαναπάθεις την ίδια ιστορία.

Όλα αυτά που έγραψα, τα φόρτωσα μονόπαντα πάνω στις γυναίκες. Αυτός ήταν ο σκοπός μου ; Οχι, δεν ήταν καθόλου αυτός. Τα ίδια κι απαράλλαχτα, ισχύουν και για τους άντρες.      Οχι ότι  δεν είναι  καλοί στη  μαγειρική. Μπορεί  όμως να είναι  επιρρεπείς στο  πιοτό, να γυρίζουν μεσάνυχτα στο σπίτι  και να σε  ξυλοφορτώνουν αγαπητή  αναγνώστρια. Μπορεί να κυνηγούν ακατάπαυστα γυναίκες, μπορεί να είναι υπερβολικά σφιχτοχέρηδες, μπορεί να έχουν κάποιο άλλο ελάττωμα, τέτοιο  που να μην μπορείς να  το ανεχτείς για πολύ. Τα ίδια πράγματα έχουν γίνει κι εδώ, τον  παντρεύτηκες τον άνθρωπο  χωρίς να τον ξέρεις απ΄την καλή κι από την ανάποδη, ιδίως τη δεύτερη. Και η λύση είναι  αυτή που αναφέθηκε στην προηγούμενη περίπτωση. Τον αφήνεις και  φεύγεις, και εδώ  θα επέμβουν πάλι  οι δικηγόροι να τακτοποιήσουν την υπόθεση. Αλλωστε, τόσες  σπουδές, τόσους κόπους  έκαναν, τόσα έξοδα, εξετάσεις στα Πανεπιστήμια, άσκηση παρά δικηγόρω και πάλι εξετάσεις για την άδεια άσκησης του δικηγορικού επαγγέλματος. Συνεπώς, πρέπει να έχουν δουλειές, και μιά  από τις δουλειές τους, είναι και τα διαζύγια. Που όσο πάνε, αυξάνονται, πληθύνονται, και κατακυριεύουν τη γή.

Όλα εν τάξει λοιπόν, πήρες το διαζύγιό σου  αγαπητέ αναγνώστη ή  καλή μου αναγνώστρια. Και τώρα, τι γίνεται ; Να μείνεις έτσι όπως ήσουν στα παλιά, ή  να ξαναδοκιμάσεις άλλη μιά φορά, άλλη μιά περιπέτεια, άλλη μιά φορά ταξείδι  στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα ; Η πείρα διδάσκει ότι θα δοκιμάσεις ξανά, παρά το  ότι η εμπειρία σου διδάσκει το αντίθετο, και το δις εξαμαρτείν, ούκ ανδρός ( και γυναικός ) σοφού ( ή σοφής ).

Και αν ξαναγίνουν τα ίδια πράγματα ; Αν επαναληφθούν εκείνα που σου συνέβησαν στην πρώτη και αποτυχημένη  απόπειρα ; Ασφαλώς και  μπορούν να γίνουν όλα αυτά, και άλλα ακόμα. Αλλά σε τέτοιες περιπτώσεις, δεν καθόμαστε να σκεφτούμε όλα τα δυσάρεστα ενδεχόμενα. Προχωρούμε ακάθεκτοι, και γαία πυρί μιχθήτω.

Μιάς και η κουβέντα  το έφερε στους χωρισμούς ζευγαριών, θα  αναφέρω κάτι που μέχρι τελευταία δεν το έκαμνα, τώρα όμως αισθάνομαι υποχρεωμένος να  το κάμνω. Πρόκειται για το εξής, που ίσως θα το διαβάσετε και δεν θα το πιστέψετε. Συναντώ σχεδόν καθημερινά, αντρες και γυναίκες στο  δρόμο μου, που είναι  γνωστοί από  παλιά χρόνια. Και συμβαίνει το εξής που άλλοτε δεν συνέβαινε σε καμμιά περίπτωση. Συναντώ λ.χ. την κυρία Χ., και την ρωτώ πώς  είναι τα παιδιά, πού εργάζονται ή πού σπουδάζουν, αλλά αποφεύγω να ρωτήσω για τον άντρα της. Λες να έχουν χωρίσει και να κάνω καμμιά γκάφα, σκέφτομαι. Θα προκαλέσω τότε μεγάλη αμηχανία στη γυναίκα. Το ίδιο  συμβαίνει και  όταν συναντιέμαι με έναν άντρα. Τον  ρωτώ για  τα παιδιά, εργασία, σπουδές, αλλά για τη γυναίκα του, ούτε λέξη. Πριν  μερικές  δεκαετίες, αυτή η συμπεριφορά μου θα ήταν αδιανόητη, μάλιστα αυτά τα κάμνω εδώ και πολύ λίγο καιρό. Και σκέφτομαι, ότι τελευταίως δεν πάμε καλά, καθόλου καλά.    

Μ Ε Τ Α Λ Λ Α Ξ Ε Ι Σ Κ Α Ι Ε Ξ Ε Λ Ι Ξ Η

Μ  Ε  Τ  Α  Λ  Λ  Α  Ξ  Ε  Ι  Σ     Κ  Α  Ι     Ε  Ξ  Ε  Λ  Ι  Ξ  Η



Δεν είναι πολύς καιρός, που διάφορα  πράγματα  ακούγονται για  τις λεγόμενες  « μεταλλαγμένες »  τροφές, τα  μεταλλαγμένα φυτικά  προϊόντα - ντομάτες, πιπεριές, λάχανα, μαρούλια, μπιιζέλια  - και διάφορα άλλα περί μεταλλάξεων. Και νομίζω ότι ο συνηθισμένος άνθρωπος, αυτός που δεν έχει σπουδάσει βιολογία, δεν έχει σπουδαίες γνώσεις για  τις μεταλλάξεις, παρ΄όλο που  συχνά χρησιμοποιεί  τον όρο  « μεταλλαγμένος ». Ακούμε λ.χ να λένε : Μας  έχουν γεμίσει  με μεταλλαγμένες  ντομάτες, μεταλλαγμένα  φρούτα, μεταλλαγμένη  σόγια και άλλα μεταλλαγμένα προϊόντα. Πάνε να μας δηλητηριάσουν στο βωμό του κέρδους. Και άραγε θα μπορούσαμε να αναγνωρίσουμε ποιά τρόφιμα είναι μεταλλαγμένα και ποιά όχι ;

Θα κάνω μιά προσπάθεια  να πώ μερικά πράγματα για τις μεταλλάξεις. Βέβαια, δεν ισχυρίζομαι ότι είμαι βιολόγος - αν και  είναι γνωστό, ότι  στην Ελλάδα είσαι ότι δηλώσεις - αλλά εν πάση περιπτώσει έχω  κάποιες γνώσεις πάνω  στα θέματα αυτά, και επί πλέον, θα προσπαθήσω να μάθω από τις συνηθισμένες μου πηγές, τα πράγματα που συνδέονται τόσο με τις μεταλλάξεις, όσο και με το πού οδηγούν αυτές.

Κατά πρώτο λόγο, ο  όρος  « μετάλλαξη », προέρχεται από το λατινικό  M u t a t i o, που μεταφέρεται  στην ελληνική  γλώσσα - πολύ πιό  πλούσια από τη  λατινική - σαν  « αλλαγή », και επίσης  σαν « μεταλλαγή » ή  « παραλλαγή ». Και στη βιολογία, χρησιμοποιείται  για να δήλώσει μιά μεταβολή  που γίνεται στο  γονιδιακό υλικό  που περιέχεται στο  DNA του κάθε είδους, για διάφορους λόγους που δεν μπορούμε να τους απαριθμήσουμε.

Γενικά, οι μεταλλάξεις στις ιδιότητες ενός φυτικού ή  ζωϊκού είδους, γίνονται - σύμφωνα με τη βιολογία - απότομα, και  προκαλούν μιά  αλλαγή σε κάποιο χαρακτηριστικό του είδους αυτού. Η αλλαγή αυτή μένει πιά οριστικά στα γονίδια του είδους αυτού. Κατόπιν, κάποια άλλη μετάλλαξη συμβαίνει, τρίτη, τέταρτη, χιλιοστή  και βάλε, και το είδος  αυτό μετατρέπεται σε ένα άλλο είδος. Από  αυτό το καινούργιο  είδος, με μιά  σειρά από  μεταλλάξεις, που είναι μεν απότομες, αλλά που γίνονται σε διάστημα εκατομμυρίων ετών, προκύπτει άλλο είδος, από εκείνο ένα άλλο, και  κάποτε περνάμε από μιά  τάξη σε μιά άλλη, από μιά ομοταξία σε άλλη. Και ενώ έχουμε ξεκινήσει από έναν μονοκύτταρο οργανισμό, μιά αμοιβάδα για παράδειγμα, φτάνουμε στα θηλαστικά και στο μεγαλύτερο  από αυτά, τη  φάλαινα  Και φυσικά, και σε ένα θηλαστικό που  περπατά πάνω σε δυό πόδια, τον άνθρωπο. Με κάποιο  τέτοιο τρόπο - όχι τόσο απλοϊκό όπως εξετέθη - ένα είδος μεταβάλλεται σε άλλο είδος, και με αυτούς τους συνδυασμούς, γίνεται η εξέλιξη των ειδών.

Πολλοί νομίζουν ότι τη  θεωρία της εξέλιξης - ή μάλλον την ιδέα για την εξέλιξη - την ανακάλυψε ο Αγγλος Δαρβίνος  ( C h a r l e s   D a r w i n ), στο τελευταίο  τέταρτο του δέκατου ένατου  αιώνα. Πρόκειται περί  λάθους. Και  ας πάρουμε τα  πράγματα από  την αρχή. Οι πρώτες αμυδρές ιδέες περί εξελίξεως των  ειδών από κατώτερες μορφές προς ανώτερες, εμφανίστηκαν στην αρχαία Ελλάδα από τον Αναξίμανδρο και τον Εμπεδοκλή. Αργότερα, όμοιες ιδέες για την εξέλιξη, διατύπωσαν  δυό πατέρες των πρώτων Χριστιανικών χρόνων, στην μεν Ανατολή ο Γρηγόριος ο Νύσσης, και στη Δύση ο ιερός Αυγουστίνος, επίσκοπος Καρχηδόνας γύρω στο 400 μ.Χ. Ισως φανεί  πολύ περίεργο - όπως φάνηκε και στον γράφοντα - ότι εκκληστιαστικοί πατέρες εξέφεραν τέτοιες γνώμες. Αλλά υπήρχε από τότε σε κάποιους η αντίληψη ότι η δημιουργία  του κόσμου και του  ανθρώπου, δεν είχαν γίνει με τον τρόπο που αφηγούνται τα  πράγματα τα πρώτα έντεκα  κεφάλαια του Βιβλίου της Γένεσης. Εθεωρήθη ότι αυτά είχαν συμβολικό χαρακτήρα. Βέβαια, οι πατέρες αυτοί, παρά  την ευρυμάθειά τους, δεν μπορούσαν να ξέρουν  την εποχή εκείνη  ότι τα κεφάλαια αυτά ήσαν μεταγραφή από την Βαβυλωνιακή μυθολογία, που  προστέθηκε από ευσεβείς ραββίνους και καλή τη πίστη, στο Βιβλίο της Γένεσης, γύρω στα έτη 420 - 400 π.Χ

Η πρώτη επιστημονική εργασία πάνω  στο θέμα, οφείλεται στον μεγάλλο Γάλλο βιολόγο Μπυφφόν, μεταξύ του 1749 και  του 1770. Ο Μπυφφόν είχε αναπτύξει σε υποτυπώδη μορφή μιά θεωρία  εξελικτική, αλλά δείλιασε  να εμφανίσει καθαρά  την όλη θεωρία  του. Αλλά δεν πέρασαν πολλά χρόνια, δυό δεκαετίες περίπου, όταν ένας άλλος Γάλλος, ο Λαμάρκ, διετύπωσε καθαρά  αυτή τη φορά, μιά δική του εξελικτική θεωρία. Για  παράδειγμα, ο Λαμάρκ θεωρούσε ότι ο μακρύς λαιμός της καμηλοπάρδαλης, έγινε  έτσι μακρύς, επειδή  τα φυλλώματα και οι καρποί των δέντρων κάποια  εποχή και σε  κάποια μέρη  όπου ζούσε  αυτή, ήσαν πολύ ψηλά και δεν μπορούσε να τα φτάσει. Η άποψη αυτή δεν φαίνεται να έχει πολύ βάση. Τόσο ο Μπυφφόν, όσο και ο Λαμάρκ, όσο  και ο Δαρβίνος  αργότερα, δεν είχαν την παραμικρή ιδέα περί των γονιδίων και της έλικας του DNA.

Η θεωρία του Δαρβίνου, βασίστηκε  στην υπόθεση - που τη διατύπωσε σαν βεβαιότητα - ότι οι χαρακτήρες που αποκτώνται εξ αιτίας των συνθηκών του περιβάλλοντος, μεταδίδονται και στους απογόνους. Μ΄αυτό  τον τρόπο, όποιο ζώο καταφέρει  να προσαρμοστεί σε μιά αλλάγή του περιβάλλοντος, δημιουργώντας  μιάν ιδιαίτερη ιδιότητα, λ.χ. στο χρώμα του δέρματός του, ώστε να  αποφεύγει μ΄αυτόν τον τρόπο τις κακές επιρροές του  περιβάλλοντος, αυτό θα επιβιώσει και θα μεταβιβάσει την σωτήρια αυτή ιδιότητα στους απογόνους του. Ετσι, όσα ζώα αποκτήσουν την αμυντική  αυτή ιδιότητα, επιζούν, ενώ τα άλλα  χάνονται και πεθαίνουν ως μη  προσαρμοσθέντα. Ο Δαρβίνος  ονόμασε αυτή  τη διαδικασία  « φυσική  επιλογή », και θεώρησε ότι μόνο τα πλάσματα που επιζούσαν με την πρόσθετη ιδιότητα  που απέκτησαν, θα συνέχιζαν την ύπαρξή  τους σαν ισχυρότερα . Η θεωρία του όμως αυτή απορρίφτηκε μετά από δυό τρεις δεκαετίες, όταν αποδείχτηκε ότι τέτοιες ιδιότητες που  αποκτώνται μ΄αυτόν τον τρόπο, δεν μεταβιβάζονται  στους απογόνους. Και αναζητήθηκαν τότε άλλοι τρόποι για να εξηγηθεί η εξέλιξη των ειδών.

Ξέρουμε ότι τεχνητές μεταλλάξεις γίνονται τώρα από τον άνθρωπο, με τη βοήθεια διαφόρων μέσων, όπως λ.χ. ακτινοβολιών. Και  με τον τρόπο  αυτό, παράγονται καινούργιες ποικιλίες φυτών, βελτιωμένης απόδοσης, και επομένως πιό  ανταγωνιστικά στην αδυσώπητη μάχη που δίνουν οι παραγωγοί στον τομέα του οικονομικού ανταγωνισμού. Ένα βελτιωμένο φυτό που δίνει μεγαλύτερες ποσότητες στον  παραγωγό, και πιό  φτηνά μπορεί να το πουλήσει, και περισσότερα χρήματα να κερδίσει.

Θα δούμε τώρα αν γίνονται και σήμερα μεταλλάξεις αυτόματες, όχι σαν κι αυτές που προκαλεί ο άνθρωπος για  καταναλωτικούς σκοπούς. Και κατά πόσον αυτές οι μεταλλάξεις, μπορούν να αλλοιώσουν ένα είδος και σιγά σιγά να το αλλάξουν σε κάτι άλλο, σε κάτι που να οδεύει κάπως προς ένα άλλο είδος.

Το έντομο δροσοφίλη των μήλων, είναι το πιό κατάλληλο είδος στο οποίο μπορεί κανείς να παρατηρήσει  φυσικές μεταλλάξεις. Επειδή  οι μεταλλάξεις  αυτές χρειάζονται μακρά διαστήματα χρόνου  για να εκδηλωθούν  στη δροσοφίλη, οι επιστήμονες τις επιταχύνουν με την επίδραση ακτινοβολιών, έτσι ώστε μιά μετάλλαξη που θα χρειαζόταν εκατοντάδες χρόνια για να παρουσιαστεί, να γίνεται μέσα σε διάστημα μηνών.

Λοιπόν, έγιναν στη δροσοφίλη, ένα πλήθος από μεταλλάξεις, αλλά σε  καμμιά από αυτές δεν παρατηρήθηκε κάποια μετατόπιση προς ένα  άλλο είδος. Η δρασοφίλη παρέμενε πάντοτε δροσοφίλη, μόνο  που έχανε κάποια από τα φτερά  της ή τα  μάτια της  γινόντουσαν κόκκινα και άλλα τέτοια παρόμοια. Εκτός από αυτά, συχνά το  έντομο που είχε  παρουσιάσει κάποιες μεταλλάξεις, γινόταν στείρο, δεν  μπορούσε να αποκτήσει  απογόνους. Δημιουργήθηκαν έτσι κάποιες αμφιβολίες αν οι μεταλλάξεις είχαν να κάνουν  και τόσο πολύ με την εξελικτική διαδικασία

Η πιό πρόσφατη ερμηνεία  του μηχανισμού που προτείνεται για την εξέλιξη, είναι η απότομη μεταβολή σε ένα γονίδιο, στη  συνέχεια  και μετά από  αόριστο χρονικό  διάστημα, μιά άλλη μεταβολή σε άλλο γονίδιο και ούτω  καθεξής, μέχρι να  προκύψει ένα καινούργιο είδος. Γενικά, οι βιολογοι δέχονται χωρίς κανένα ενδοιασμό τη θεωρία της εξέλιξης, αλλά ο τρόπος με τον οποίο έγινε, παραμένει ως ένα σημείο ένα μυστήριο.

Μιά διαμάχη έχει ξεσπασει από τον δέκατο ένατο αιώνα μεταξύ άθεων βιολόγων - δεν είναι όλοι οι βιολόγοι άθεοι - και των αντιπάλων  τους, των  « δημιουργικών », όπως λέγονται. Οι δημιουργικοί  απορρίπτουν τη θεωρία  της εξέλιξης, βασιζόμενοι  στις πρώτες σελίδες του Βιβλίου της Γένεσης, που  όμως φαίνεται ότι έχει  μυθολογικό  υπόβαθρο. Οι άθεοι βιολόγοι, αρνούνται  την ύπαρξη του Θεού, ακριβώς για τον ίδιο λόγο, εξ αιτίας των πρώτων έντεκα  κεφαλαίων του Βιβλίου  της Γένεσης, αν τους έλεγαν  ότι τα κεφάλαια αυτά της Βίβλου είναι μεταγενέστερες προσθήκες, ίσως δεν θα ήσαν καθόλου άθεοι.

Στην πραγματικότητα, και οι δυό πλευρές λακτίζουν προς κέντρα. Η ύπαρξη ή η ανυπαρξία του Θεού - ενός προσωπικού  Θεού εννοείται, όχι πανθεϊστικού τύπου - δεν μπορεί να υποστηρίζεται ή να απορρίπτεται με βάση  μιά θεωρία σαν της εξέλιξης, άσχετα με το άν είναι αληθινή ή όχι. Ο Θεός - αν υπάρχει - δεν  προσεγγίζεται με τον τρόπο  αυτό, που είναι εκ των προτέρων  καταδικασμένος  σε αποτυχία. Καθώς είναι  δηλωμένο, ο Θεός - γι αυτούς που πιστεύουν στη  ύπαρξή του - είναι  πολύ πέραν από  τη δυνατότητα να  τον εξερευνήσει κανείς, είναι εντελώς  απρόσιτος στην παραμικρή έρευνα. Είναι με λίγες λέξεις, ένα τρομακτικό μυστήριο, όπως λέει ο Μπλαιζ Πασκάλ.

Ο Γάλλος βιολόγος Ζακ Μονέ - άγνωστο αν είναι συγγενής του διάσημου ομώνυμου ζωγράφου της  εμπρεσσιονιστικής σχολής του  δέκατου ένατου  αιώνα - έγραψε μεταξύ άλλων, και ένα βιβλίο με τον τίτλο  « Τύχη ή αναγκαιότητα ; ». Ο συγγραφέας  λέγει ότι πραγματικά μόνο κατά τύχη δημιουργήθηκε αυτός ο κόσμος, αυτό  το τεράστιο και  απύθμενο σύμπαν, ή ίσως κάποια  « ιστορική » - ας την  πούμε έτσι - αναγκαιότητα, χρειάστηκε για να γίνουν όλα αυτά. Ο Μονέ, ακολουθώντας τη θέση των άθεων  βιολόγων, αρνείται  οποιαδήποτε αναμιξη ενός Δημιουργού, με την έκθεση των ιδεών του. Εφ΄ όσον δέχεται αυτή την άποψη της τύχης ή της - όχι κατανοητής - αναγκαιότητας, θα μπορούσε κανείς να του πεί, ότι και ο ίδιος ο Μονέ είναι καθαρά προϊόν τύχης, η πιθανότητα  να είχε έλθει στην  ύπαρξη, δεν  ξεπερνά το ένα στα πεντακόσια  εκατοντάκις  εκατομμύρια, δηλαδή  ουσιαστικά ισούται προς το μηδέν. Και βέβαια, θα μπορούσε να είχε γεννηθεί στη Σαουδική Αραβία ή στην Λιβύη, οπότε δεν θα διετύπωνε κανενός είδους θεωρία περί του σύμπαντος ή της εξέλιξης

Ο Μονέ διατυπώνει και τις απόψεις του για την αυτόματη  δημιουργία της ζωής, υπό τη μορφή ενός μονοκύτταρου  οργανισμού μέσα στους πολύ ζεστούς ωκεανούς πριν από      δυόμισυ δισεκατομμύρια χρόνια. Κάτω  από την ηλιακή ακτινοβολία και τις  ειδικές συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή εκείνη, δημιουργήθηκε το πρώτο αμινοξύ, το πρώτο οργανικό στοιχείο. Στη συνέχεια, ενώθηκαν εκατοντάδες και χιλιάδες αμινοξέα, διαφορετικά  μεταξύ τους, και  σχημάτισαν ένα  πρωτόζωο. Και  από αυτό, με  μιά σειρά από  μεταβολές, γονιδιακές και άλλες, προέκυψαν όλα τα έμβια όντα του πλανήτη.

Ο Αγγλος αστρονόμος Φρεντ Χόϋλ, από τους  πιό γνωστούς της εποχής  μας, λέει ότι για να γίνουν όλα αυτά που υποστηρίζει ο Μονέ, θα χρειάζονταν  δεκαπλάσιο χρονικό διάστημα, κάπου είκοσι  δισεκατομμύρία  χρόνια, και όχι δυόμισυ  όπως υποστηρίζει  ο Μονέ. Συνεπώς - λεει ο Χόϋλ - οι πρώτες μονοκύτταρες  μορφές ζωής, πρέπει να μας ήλθαν από το διάστημα, φερμένα με ένα μετεωρίτη  που έπεσε στη γή  πριν από δυόμισυ δισεκατομμύρια χρόνια. Αλλά αν χρειάστηκε ο χρόνος αυτός στη γή -όπως λέει ο Μονέ -ο ίδιος θα πρέπει να χρειάστηκε και σε έναν άλλο πλανήτη. Ο Χόϋλ μεταθέτει απλώς το πρόβλημα από  τη γή σε κάποιο άλλο μέρος του σύμπαντος.

Η θεωρία της εξελίξης - ξαναγυρίζουμε πάλι σ΄αυτήν - είναι πολύ ελκυστική για πολλούς βιολόγους και μη  βιολόγους. Θα ήταν νόμος και  όχι θεωρία, αν διέθετε και τα κατάλληλα αποδεικτικά  στοιχεία. Τέτοια  στοιχεία, αναφέρονται  λίγα, αλλά δεν μπορούν  να θεωρηθούν σαν « αποδεικτικά », παρά μόνο αν διαθέτει κανείς ένα είδος πίστης, όπως έχουν οι θεϊστές. Στην πραγματικότητα, για να είμαστε ρεαλιστές, θα έπρεπε να υπάρχει μιά τεράστια αφθονία στοιχείων που να στηρίζουν τη θεωρία και να την  επιβάλουν σαν  φυσικό νόμο. Παρακάτω θα πούμε τι ακριβώς εννοούμε με τη δήλωση αυτή.

Όταν συμβαίνει να γίνονται συνεχείς αλλαγές στα είδη, θα πρέπει - έτσι λένε οι βιολόγοι - να υπάρχουν και οι  ενδιάμεσες μορφές  που οδηγούν  από το ένα είδος στο  άλλο, από τη μιά τάξη στην άλλη, από  την μιά ομοταξία και συνομοταξία στην άλλη. Ενδιάμεσες μορφές ανάμεσα στην αλεπού και τον  λύκο, ανάμεσα  στη λεοπάρδαλη  και το λιοντάρι και ούτω κάθεξής. Οι βιολόγοι λένε ότι  τέτοιες ενδιάμεσες μορφές, έπρεπε  να βρίσκονται υπό μορφή απόλιθωμάτων, καταχωνιασμένων μέσα στη γή, όπου  βρέθηκαν κατόπιν καταβυθίσεων και άλλων απότομων γεωλογικών μεταβολών. Αλλά όταν ψάξει κανείς στα διάφορα στρώματα που εχουν απολιθώματα, μένει έκπληκτος από την παντελή  σχεδόν έλλειψη  τέτοιων ενδιάμεσων μορφών, που όπως  είπαμε, έπρεπε να ήσαν  και πολλές. Αλλά  γιατί να βρίσκονται μόνο στα απολιθώματα ; Θα έπρεπε να υπάρχουν και ζωντανά στο φυσικό περιβάλλον, δεν είναι δυνατόν να έχουν εξαφανιστούν  όλες οι υποτιθέμενες  ενδιάμεσες μορφές και να έχουν μείνει μόνο οι τελικές. Αλλά βέβαια, τέτοιες μορφές δεν  υπάρχουν, όλα τα είδη, οι οικογένειες, οι τάξεις κ.τ.λ. είναι αυστηρά περιχαρακωμένες ολόγυρα.

Με τούτα, θέλουμε να αρνηθούμε ότι υπήρξε εξέλιξη ; Οχι, δεν είναι αυτός ο στόχος μας. Το αν υπήρξε ή όχι εξέλιξη, δεν  νομίζουμε ότι  έχει κάποια ιδιαίτερη  σημασία, παρεκτός κι αν είσαι βιολόγος. Η διαμάχη μεταξύ  εξελικτικών και  δημιουργικών - το ξαναλέμε - είναι άνευ περιεχομένου. Για ποιό λόγο να γίνεται τόσος σαματάς γύρω  από ένα θέμα που η σημα-σία του είναι « θεολογικά » περιωρισμένη ; Αν δεν υπάρχει κανένας θεός, καλώς, το σύμπαν έχει γίνει από μόνο του. Αλλά αυτό δεν θα μας το  πιστοποιήσει η θεωρία της εξέλιξης, άλλοι τρόποι προσέγγισης του θέματος υπάρχουν. Αν πάλι υπάρχει  δημιουργός Θεός, κανένας δεν μπορεί να του υποδείξει με ποιόν τρόπο θα δημιουργήσει. Αν θέλει να εμφανίσει κατ΄ευθείαν ένα είδος από το τίποτε, δικαίωμά του. Αν πάλι θέλει να το δημιουργήσει κατά έναν εξελικτικό τρόπο, ποιός είναι εκείνος που θα του το απαγορέψει ; Καμμιά θεωρία δεν μπορεί να απόδείξει ότι υπάρχει θεός, και  καμμιά δεν μπορεί να τον αποκλείσει. Στο βιβλίο του Ιώβ, υπάρχει μιά φράση, απλοϊκά  διατυπωμένη, που λέει  τα ίδια : « Ιδού, ο Θεός είναι  μέγας και ακατανόητος εις ημάς, και ο αριθμός των ετών αυτού, ανεξερεύνητος ». ( Κεφ. 36, στιχ. 26 )

Το ίδιο τρομακτικό μυστήριο είναι και το ίδιο το σύμπαν, είτε δημιουργήθηκε αυτόματα, από μοναχό  του, είτε το έχει  δημιουργήσει ένας Δημιουργός. Οσο κι αν  προσπαθούμε να το εξερευνήσουμε, να μάθουμε  τα μυστικά του, να βρούμε τον τόπο και το χρόνο του ονομαζόμενου  B i g   B a n g, που σήμανε την αρχή του σύμπαντος, δεν θα μπορέσουμε να φτάσουμε ποτέ στο στόχο μας. Τα απείρου μεγέθους πράγματα, δεν  είναι προσιτά  σε βαθύτατη διερεύνηση από τον πεπερασμένο άνθρωπο, τουλάχιστον πέραν ενός σημείου.

Ο Τ Α Ν Π Α Μ Ε Γ Υ Ρ Ε Υ Ο Ν Τ Α Σ

O  T  A  N Π A  M  E Γ Y Ρ Ε Y  O  N  T Α Σ



Η ομάδα των ορειβατών είναι έτοιμη να ξεκινήσει την προσπάθειά της. Ποιά είναι η προσπάθεια αυτή ; Πολύ απλά, να ανέβει στο τάδε βουνό με  τα πόδια - τα αυτοκίνητα δεν προσφέρονται σε τέτοιου είδους  επιχειρήσεις - και να κατακτήσει  μιά κορυφή αρκετά ή πολύ υψηλή. Μιά κορυφή που την έχουν  κατακτήσει και  άλλες ορειβατικές ομάδες, αλλά όχι αυτή η ομάδα. Και ύστερα από εντατική προετοιμασία που αφορά τη μελέτη του δρομολογίου που θα ακολουθήσει, τα εμπόδια που  πρέπει να ξεπεραστούν, τα εφόδια  που πρέπει να έχει μαζύ της η ομάδα, τα μέσα επικοινωνίας και μερικά άλλα., ήλθε πιά  η ώρα του εγχειρήματος. Και μπορεί η ανάβαση να μην αφορά το Εβερεστ, δεν παύει όμως να είναι μιά δύσκολη, ίσως πολύ δύσκολη υπόθεση.

Λοιπόν, όλα είναι  έτοιμα, μπορούμε  να ξεκινήσουμε ; Οχι, δεν  μπορούμε ακόμα. Είναι απολύτως αναγκαίο  να έχουμε πλήρεις και  λεπτομερείς  πληροφορίες για τον  καιρό που θα κάνει αυτές τις τρεις - τέσσερις  μέρες, δεν ξεκινάμε  αν δεν ξέρουμε καλά  και εκ των προτέρων, τί καιρό θα έχουμε αυτό το διάστημα. Το βουνό είναι ψηλό, οι θερμοκρασίες κάπως χαμηλές, κι αν έχουμε  άσχημο καιρό με  χιόνια ή  ανέμους  έντασης πολλών Μπώφορτ, τότε τί γίνεται ; ( Η  κλίμακα έντασης  των ανέμων  επινοήθηκε  από τον Αγγλο  ναύαρχο Μπώφορτ, του αγγλικού κλάδου της οικογένειας που είχε μέλη της και στη Γαλλία και στο Βέλγιο, όπου βέβαια ο τόνος του ονόματος πέφτει στη λήγουσα, δηλαδή Μπωφόρ. Αλλά μιάς και ο ναύαρχος ήταν του αγγλικού κλάδου, πρόκειται για μπώφορτ και όχι για μπωφόρ ). Κι όταν μάθουμε καλά το ποιές συνθήκες θα αντιμετωπίσουμε, ε, τότε ξεκινάμε και με τη νίκη.

Με αυτές τις προϋποθέσεις πρέπει να γίνονται οι αναβάσεις σε μεγάλα υψόμετρα. Ετσι όμως γίνεται  πάντοτε ; Οχι  δεν γίνονται  πάντοτε μ΄ αυτόν τον τρόπο. Συχνά πυκνά, ακούμε στα δελτία ειδήσεων, ότι δυό  ορειβάτες έχουν φύγει  πριν από  δυό μέρες για  τον Ολυμπο η  κάποιο άλλο βουνό, αλλά από χθες έχουν χαθεί τα ίχνη τους. Επικοινωνία με τα κινητά τηλέφωνα δεν υπάρχει, ή  είναι σε  μέρος όπου δεν μπορεί  να γίνει επαφή με το κινητό, ή έχει αδειάσει η μπαταρία  του κινητού τους ή δεν  πήραν μαζύ τους κινητό, το  ξέχασαν την τελευταία στιγμή. Και τότε, ξεκινά  μιά ομάδα από  ειδικούς διασώστες για  να βρή τους χαμένους στα όρη και στα βουνά  ορειβάτες, που ξέχασαν μερικά στοιχειώδη. Ότι δεν πρέπει να πηγαίνουν σε ομάδες των δύο ατόμων, οι ορειβάτες  πηγαίνουν κατά  ομάδες, τα μέλη των οποίων αλληλοστηρίζονται στις δυσκολίες που  θα συναντήσουν, είναι  δεμένοι με σχοινιά ο ένας με τον άλλο και τα σχετικά.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, ακούμε μερικές φορές, ότι ένας μοναχικός ορειβάτης - ψώνιο κι αυτή η ορειβασία - έφυγε για να  ανέβει σε ψηλά βουνά και  από τότε ούτε φωνή, ούτε ακρόαση. Τι να έγινε ο νεαρός και τολμηρός ορειβάτης που δεν ήξερε καλά τα μέρη, που δεν πήρε συντροφιά μαζύ του ; Και που ο  καιρός χάλασε και δεν έχει τον κατάλληλο εξοπλισμό μαζύ του ; Ποιός τον δίδαξε ότι η  ορειβασία είναι ένα εντελώς  ακίνδυνο πράγμα, και μπορεί να την κάμνει όπως και  όποτε θέλει  ; Ότι αποκλείεται να γλυστρίσει  σε μιά χαράδρα και να σπάσει το πόδι του και να μην μπορεί να κουνηθεί ; Και τρέχουν οι διασώστες, πετούν και τα ελικόπτερα παντός  καιρού ( που όπως ξέρουμε δεν είναι παντός καιρού), να ψάξουν να τον βρούνε. Και όλη η χώρα βρίσκεται  σε αγωνία, και  οι μόνοι που τρίβουν  τα χερια τους είναι οι δημοσιογράφοι  των τηλεοπτικών  καναλιών, άφθονη  επικαιρότητα σε  μιά εποχή που δεν βρίσκονται εύκολα ειδήσεις.

Είναι μονάχα τα βουνά  στα οποία πηγαίνουμε χωρίς να έχουμε σχηματίσει ομάδα με ανθρώπους πεπειραμένους, με  κατάλληλο εφοδιασμό, με  γνώση του τί λέει  η Μετεωρολογική υπηρεσία, με τα  κινητά τηλέφωνα έτοιμα για επαφή ; Οχι, δεν είναι μόνο η ορειβασία που απαιτεί μέτρα πριν από  το επιχείρημα που θα  δοκιμάσουμε. Ακούμε στα δελτία ειδήσεων αρκετά συχνά, ότι χάθηκαν τα ίχνη δυό  ερασιτεχνών ψαράδων που  βγήκαν στα ανοιχτά για να ψαρέψουν. Και από χθές αγνοείται η τύχη τους. Μήπως τους έπιασε ο καιρός και αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε κάποια υπήνεμη παραλία ; Μήπως αναποδογύρισε η βάρκα τους και τώρα παλεύουν με τα κύματα ; Μήπως άδειασε και σ΄αυτή  την περίπτωση  το κινητό τους ή μήπως δεν είχαν πάρει  καθόλου κινητό μαζύ τους ; Δεν είχαν πάρει τις πληροφορίες που κάθε ώρα δίνουν τα δελτία ειδήσεων για τον  καιρό ; Όπως και αν έχουν τα πράγματα, ένα είναι βέβαιο. Δεν ξεκινάμε για μιά τέτοια επιχείρηση, αν δεν πάρουμε τα μέτρα που πρέπει. Φυσικά, πάλι μπορεί  τα πράγματα να  πάνε στραβά, όμως οι  πιθανότητες  για κάτι  τέτοιο μένουν πολύ περιορισμένες.

Άλλο πάλι. Μπαίνουμε στο αυτοκίνητό  μας, και ξεκινάμε  για τον προορισμό μας, εντός ή εκτός  πόλης. Γνωρίζουμε την  κατάσταση των δρόμων ή δεν έχουμε ιδέα τί λογής είναι οι ελληνικοί  δρόμοι ; Δεν  ξέρουμε  ότι υψηλές ταχύτητες  σε τέτοιους  παλιόδρομους δεν μπορούμε να αναπτύξουμε, ότι οι δρόμοι μας δεν έχουν διαχωριστικές μπαρριέρες ώστε να απόφεύγονται οι  επικίνδυνες  μετωπικές  συγκρούσεις ; Δεν ξέρουμε ότι δεν μπορούμε να οδηγούμε οποιοδηποτε  τροχοφόρο αν έχουμε  πιεί δυό και πλέον  ποτηράκια κρασί, πολύ περισσότερο αν  έχουμε καταναλώσει  κάποιο ισχυρό ποτό ; Μαλλον τα ξέρουμε όλα αυτά, αλλά σκεφτόμαστε ότι τα  ατυχήματα συμβαίνουν πάντα  σε κάποιους άλλους,  όχι σε μάς. Δεν ξέρουμε επίσης ότι  δεν πρέπει να οδηγούμε  όταν είμαστε νυσταγμένοι ή κουρασμένοι ; Κι αυτά τα ξέρουμε απ΄ έξω κι ανακατωτά, αλλά το θέμα δεν είναι τί ξέρουμε, αλλά τί εφαρμόζουμε σε κάθε περίσταση.

Όταν πηγαίνουμε στο περίπτερο  για να αγοράσουμε  τσιγάρα, γνωρίζουμε πολύ καλά τι πράγμα είναι το κάπνισμα και τι προκαλεί στον άνθρωπο. Παρα ταύτα, ζητούμε απ΄τον περιπτεριούχο να  μας δώσει  ένα πακέτο Μάλμπορο, βγάζουμε  τις οκτακόσιες και περισσότερες δραχμές απ΄ το πορτοφόλι  μας - αλήθεια πόσο πηγαίνει το Μάρλμπορο  τώρα ; - και πληρώνουμε σαν κορόϊδα το  δηλητήριο με το οποίο προσπαθούμε να αυτοκτονήσουμε. Γιατί βέβαια, περί αυτοκτονίας  πρόκειται, και  μάλιστα  πληρωμένης  πολύ ακριβά  σε δραχμές ή σε Ευρώ, αυτό κι αν είναι κοροϊδία. Και όμως - θα μας πεί ο αντίλογος - δημοκρατία έχουμε, ότι θέλουμε κάνουμε, αν θέλουμε να αυτοκτονήσουμε δεν θα ζητήσουμε τη γνώμη κανενός. Δεν πέφτει λόγος σε κανέναν, προσωπική μας υπόθεση είναι  και δεν δίνουμε  λογαριασμό στους άλλους. Καλώς, ο καθένας κάμνει κουμάντο για τον εαυτό του, αλλά τι του φταίνε στο κάτω κάτω της γραφής οι διπλανοί του που εισπνεόυν τους καπνούς του και γίνονται παθητικοί καπνιστές, με δυσάρεστα και γι αυτούς  αποτελέσματα, και που δεν έχουν καμμιά διάθεση να αυτοκτονήσουν ;

Δεν ξέρουμε ότι ο καπνός όταν καίγεται, παράγει πίσσα ; Ότι η πίσσα είναι ουσία καρκινογόνος ; Δεν διαβάζουμε επάνω στο  πακέτο των τσιγάρων  την επιγραφή  που λεέι : To κάπνισμα βλάπτει  σοβαρά την υγεία ; Δεν ακούμε  καθημερινά για τα  καρδιοαγγειακά επεισόδια, που κύριος παράγοντας  για την εμφάνισή τους είναι το κάπνισμα ; Ολα αυτά τα ξέρουμε πολύ καλά, αλλά πηγαίνουμε  γυρεύοντας. Και όταν  έρχονται τα όχι ευχάριστα αποτελέσματα, διαπιστώνουμε εκ των υστερων ότι  κάναμε λάθος, τουρκιστί  « γιαγνίς ολντού » δηλαδή.

Ότι έπρεπε να δώσουμε  την πρέπουσα σημασία σε όλα αυτά που βλέπαμε και ακούγαμε, αλλά δεν το κάναμε. Δεν το ξέραμε από σίγουρη  πηγή, αλλά τελευταία  μας το είπαν κι αυτό : Η συχνή κατάνάλωση αρκετών ποσοτήτων οινοπνευματωδών ποτών, βλάπτει κι αυτή σοβαρώτατα την υγεία. Οτι προκαλεί έντονη εξάρτηση, από τη οποία είναι πάρα πολύ δύσκολο να απαγκιστρωθεί κανείς. Ότι προκαλεί κίρρωση του ήπατος και μας στέλνει στας αιωνίους μονάς, όπου μας περιμένει ο Αγιος Πέτρος ή κάποιος άλλος που το όνομά του σκόπιμα δεν αναφέρω.

Αλλά εμείς πίνουμε. Και πίνουμε συχνά. Πίνουμε πολύ, με τους κατάλληλους μεζέδες και τα άλλα ορεκτικά, μερικά  από τα οποία είναι ήκιστα  υγιεινά, βάζουν  βάρος, ανεβάζουν τη χοληστερίνη και τα  λοιπά. Αλλά το είπαμε  και το ξαναλέμε  « Στου  κουφού την πόρτα, όσο θέλεις βρόντα », δεν πρόκειται να σε ακούσει.

Και να ήταν μόνο αυτά ; Όταν ψάξεις καλά, θα βρής και ένα σωρό αλλα, συνήθειες που μόνο καλό δεν μας κάνουν. Πηγαίνεις στο  χασάπη και παίρνεις τρία  κιλά κρέας και μάλιστα αρνίσιο. Εχεις ακούσει ότι αυτό  το κρέας είναι πολύ επικίνδυνο - κυρίως για τις κάπως μεγαλύτερες ηλικίες - αλλά εσένα δεν σου καίγεται καρφί, θέλεις να το πάρεις, θέλεις να τρώς τέτοιο κρέας τέσσερις φορες τη βδομάδα, και γαία πυρί μιχθήτω.

Είναι και άλλα, πολλά άλλα, αλλά δεν είναι ανάγκη να τα αναφέρουμε, όλοι ξέρουμε κάτι από αυτά, άσχετα αν  κάμνουμε κάποια προσπάθεια να τα αποφύγουμε. Και πού πρέπει να αποβλέπει αυτή  η προσπάθεια που πρέπει να κάνουμε για να αποφύγουμε τα δύσκολα και τα άσχημα ; Απλούστατα, να μην πηγαίνουμε γυρεύοντας.

ΔΕΙ ΔΕ ΧΡΗΜΑΤΩΝ, ΑΝΔΡΕΣ ΑΘΗΝΑΙΟΙ

Δ Ε Ι    Δ Ε    Χ Ρ Η Μ Α Τ Ω Ν    Α Ν Δ Ρ Ε Σ    Α Θ Η Ν Α Ι Ο Ι



Οχι, δεν είναι λάθος ο  τίτλος. Αν και νομίζω ότι όλοι μας - ίσως με εξαιρέσεις - θεωρούσαμε ότι το λεχθέν από τον Δημοσθένη ήταν  « Δεί δη χρημάτων, άνδρες Αθηναίοι », ανακάλυψα στην εγκυκλοπαίδεια  ότι ναι μεν το λένε  και έτσι, αλλά το  « δη »  είναι λαθεμένο, και ότι το σωστό  είναι το  « δε ». Ανοησίες  θα πείτε, ποιά  σημασία μπορούν να έχουν αυτές οι γραμματολογικές λεπτομέρειες ; Το ζήτημα  μας - αν υπάρχει στ΄αλήθεια ζήτημα - είναι το τι σημαίνει αυτή η φράση, και ποιά σημασία θα της δώσουμε σ΄αυτό το μικρό « χρονικό ». Λοιπόν, το τι σημαίνει αυτή η φράση  είναι πολύ απλό  πράγμα, δηλώνει ότι  αυτό που χρειαζόντουσαν οι Αθηναίοι στην περίπτωση εκείνη, ήσαν τα χρήματα που τη στιγμή εκείνη ήσαν τελείως απαραίτητα, χωρίς αυτά δεν μπορούσε να γίνει τίποτε. Το γιατί τα χρειαζόντουσαν, δεν το ξέρω, δεν έχω την παραμικρή ιδέα γι αυτό. Είμαι όμως απόλυτα βέβαιος, ότι κάποιος από τους αναγνώστες ή τις αναγνώστριες θα  το ξέρει, και  επομένως ίσως μπορέσει να το πεί και στους άλλους.

Αλλά ας αγνοήσουμε  τώρα τον Δημοσθένη  και τους λόγους που τον έκαναν να απευθύνει αυτή τη φράση στους συμπολίτες του τους Αθηναίους. Εμείς θα ασχοληθούμε εδώ με την ανάγκη που έχουμε  πάντοτε σε  χρήματα, είτε σαν  άτομα, είτε - ειδικα σ΄ αυτό  το κομμάτι - σαν χώρα, σαν κράτος ελληνικό, αυτό  που κατά κανόνα  έχει αδήριτη ανάγκη  από χρήματα. Και που - φεύ - δεν τα βρίσκει σχεδόν ποτέ.

Σαν άτομα, είναι γνωστό  ότι όλοι έχουμε ανάγκη από  κάποια χρήματα, λίγα ή πολλά, ανάλογα με τις ανάγκες μας και  τις απαιτήσεις μας, που βέβαια διαφέρουν στις διάφορες περιπτώσεις και στους διάφορους ανθρώπους. Ο ένας λ.χ έχει ανάγκη σε μιά δεδομένη στιγμή, από εκατόν χιλιάδες Ευρώ - πρέπει να  ξεχάσουμε νομίζω τη δραχμή - ενώ άλλος χρειάζεται ένα ασήμαντο  ποσό, όχι  βέβαια ότι ένα μεγαλύτερο θα το  απέρριπτε, αλλά τόσο του φτάνει για την κάλυψη κάποιας τρέχουσας ανάγκης του. Αυτά εν  συνόψει για τις ατομικές ανάγκες μας, δεν πρόκειται να ασχοληθούμε από τώρα και ύστερα μ΄αυτές.

Οι ίδιοι λόγοι που  έκαναν τον Δημοσθένη - τον ξανάφερα πάλι  πίσω - να ζητά από τους Αθηναίους χρήματα, είναι  και οι λόγοι με τους οποίους θα ασχοληθουμε, είναι τα χρήματα που χρειάζεται η πολιτεία η σύγχρονη της Ελλάδας, όπως τα χρειαζόταν η αρχαία εκείνη πολιτεία της δημοκρατικής Αθήνας. Τα δημόσια έξοδα είναι αυτά που χρειαζόντουσαν και τότε να καλυφθούν, έξοδα  που πάντοτε  υπάρχει  ανάγκη να  γίνουν, και για να  γίνουν, πρέπει να βρεθούν οι ανάλογοι πόροι, δηλαδή τα χρήματα του Δημοσθένη.

Υπάρχει βέβαια μιά  διαφορά. Τα χρήματα που  χρειαζόντουσαν  στην περίπτωση εκείνη της Αθήνας, ήσαν ελάχιστα, τα απαιτούμενα σήμερα είναι πάρα πολλά. Άλλη όμως περίπτωση η τότε Αθήνα με τις περιωρισμενες ανάγκες της, και άλλο πράγμα η σημερινή Ελλάδα με τις τεράστιες ανάγκες που έχει σε όλους γενικά  τους τομείς. Πρόκειται λοιπόν, για τα δημόσια οικονομικά, τα  αλισβερίσια - κατά την τουρκική  έκφραση - που έχει το  κράτος με τους πολίτες του, και που είναι η βάση για τα έξοδα που κάμνει πάλι για τους πολίτες του.

Μιά πολιτεία, προπαντός ένα σύγχρονο  κράτος, πρέπει να φροντίζει όσο μπορεί, και όσο επιτρέπουν οι οικονομικές δυνάμεις του, να  φροντίζει για τις διάφορες ανάγκες των πολιτών του. Ως εκ τούτου, χρειάζεται να έχει διαθέσιμα  χρήματα γι αυτούς τους σκοπούς. Ετσι απλά μπαίνουν τα πράγματα, θα βρεθούν χρήματα από διάφορες πηγές, και με αυτά τα χρήματα θα εξυπηρετηθούν οι διάφορες ανάγκες των πολιτών της χώρας.

Απλά φαίνονται τα πράγματα εκ πρώτης όψεως, αλλά δεν είναι. Οι ανάγκες μιάς σύγχρονης χώρας - τέτοια πρέπει να θεωρείται και η Ελλάδα - είναι τεράστιες, τεράστια λοιπόν πρέπει να είναι  και τα  έσοδα που πρέπει να  έχει το δημόσιο για να  ανταπεξέλθει σ΄αυτές τις υποχρεώσεις του. Κι αυτές οι  υποχρεώσεις του, αρχή  έχουν, αλλά  τέλος όχι. Από πού να αρχίσει κανείς και  πού να τελειώσει, οι  απαιτήσεις για  τη λειτουργία  του κράτους  είναι τόσο μεγάλες, όσο μικρές είναι οι δυνατότητές του.

Υπάρχει το γνωστό πρόβλημα με την υγεία. Είναι βέβαιο ότι η Ελλάδα είναι πολύ πιό πάνω από τις χώρες του  λεγόμενου τρίτου κόσμου στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης των πολιτών της, αλλά πιό πίσω μέχρι πολύ πιό πίσω από τις χώρες της σειράς της. Για ποιό λογο συμβαίνει αυτό ; Για τον ίδιο λόγο που οι τριτοκοσμικές χώρες είναι πολύ πίσω  από την Ελλάδα, η  έλλειψη χρημάτων. Κι αυτή  η έλλειψη αρκετών χρημάτων, κάνει και την Ελλαδα να είναι πίσω από άλλες προηγμένες χώρες, οι  οποίες βέβαια έχουν καλύτερα  οικονομικά. Και πώς μπορεί  να βελτιωθεί  αυτή η  κατάσταση ; Η απάντηση είναι : Δεί δε χρημάτων, άνδρες Ελληνες.

Χτές άκουσα στην τηλεόραση από μιά έγκυρη φωνή, ότι για να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά το πρόβλημα των ναρκωτικών, χρειάζονται πάρα πολλά ιδρύματα αποτοξίνωσης και ψυχικής απεξάρτησης, στελεχωμένα  από πολλούς ειδικούς. Το πρόσωπο που έκανε αυτή την πρόταση, σίγουρα αιθεροβατούσε. Για  να γίνουν όλα  αυτά που πρότεινε, θα  έπρεπε η χώρα να είναι η πλουσιώτερη στον κόσμο, αυτά  τα πράγματα  έχουν τεράστια  έξοδα  και μάλιστα για κάθε χρόνο, τελείως ανέφικτη  προσπάθεια δηλαδή. Πού θα βρεθούν αυτά τα χρήματα, όταν πολύ μικρότερες ανάγκες και ολιγοέξοδες δεν μπορούν να ικανοποιηθούν ;

Τον καιρό του Δημοσθένη - πάλι πρέπει  να τον ξαναφέρω  στην επικαιρότητα αυτόν τον τύπο - δεν υπήρχαν αυτοκίνητα, συνεπώς δεν υπήρχαν και αυτοκινητόδρομοι μεταξύ των πόλεων. ( Που ειρήσθω εν παρόδω, ήσαν κράτη, κάθε πόλη ήταν και ένα κράτος, αυτό θα πεί αποκέντρωση ). Λοιπόν, για  να υπάρχουν  καλοί αυτοκινητόδρομοι, με μπαρριέρες ( που στα ελληνικά λέγονται  «  στηθαία » ) ανάμεσα  στις δυό λωρίδες, για να  μην γίνονται μετωπικές συγκρούσεις, χρειάζονται λεφτά, πολλά λεφτά. Που  φυσικά δεν  βρίσκονται. Αν κάποτε μας περισσεύουν λίγα φράγκα, σπεύδουμε να αγοράσουμε οπλικά συστήματα καινούργιας τεχνολογίας, λες και πρόκειται ποτέ να  πολεμήσουμε  εναντίον της Κίνας, ή  έστω του Ιράκ. ( Για την Τουρκία είναι περιττόν  να αγοράζουμε όπλα, άδικα περιμένουμε να  μας επιτεθούν οι εκ της Ασίας γείτονές μας ).

Όταν δεν έχεις δρόμους, δεν πρέπει να περιμένεις ότι θα έχεις τραίνα της σύγχρονής εποχής, σαν τα ευρωπαϊκά - όχι τα πρώτης διαλογής φυσικά - που να σε πηγαίνουν από την Θεσσαλονίκη στην Αθήνα  σε τέσσερις  ώρες, άντε βάλε  και ένα τέταρτο  επί πλέον. Οι καινούργιες γραμμές με το μικρό συντελεστή  διαστολής, που συνάπτονται μεταξύ τους κάθε δυό χιλιόμετρα και  όχι κάθε εκατό  μέτρα, είναι ακριβές. Και χρειάζονται  και χρήματα για την τοποθέτησή τους στο έδαφος. Και είναι  και οι μηχανές που πρέπει να τρέχουν με εκατόν εβδομήντα, έστω με εκατόν  πενήντα χιλιόμετρα  την ώρα, όχι με εκατόν  είκοσι όπως είναι τώρα, και που  δύσκολα τα  πιάνουν εξ αιτίας των  ακατάλληλων  σιδηροτροχιών. Τώρα, για το πού θα βρούμε τα χρήματα γι αυτά τα πράγματα, να ρωτήσουμε - αν μπορούμε - τον Δημοσθένη.

Θα το ξέρετε βέβαια, αλλά καλό  θα ήταν να το ξαναθυμίσουμε. Υπάρχουν άνεργοι πολλοί, υπάρχει  ανάγκη να τους δίνονται επιδόματα ανεργίας για  σημαντικό χρονικό διάστημα. Υπάρχουν και εξαιρετικά  φτωχοί άννθρωποι που  πρέπει να τους εφοδιάζει το κράτος με κάποιο - μικρό έστω - επίδομα πρόνοιας. Φυσικά, και αυτά  προϋποθέτουν αρκετά χρήματα, και φυσικά αυτά τα χρήματα δεν βρίσκονται.

Η Ελλάδα βρίσκεται γεωγραφικά σε μια ζώνη που δίνει αρκετά συχνά σεισμούς, μέτριου σχετικά μεγέθους, δηλαδή  από 5,8 μέχρι 6,5 της κλίμακας Ρίχτερ. Συνέπεια αυτών των σεισμών, είναι ότι αρκετα κτίρια καταρρέουν ή παθαίνουν τόσο μεγάλες βλάβες, ώστε να κατεδαφίζονται, χώρια τα αρκετά θύματα  που συνήθως μας προκύπτουν λόγω της έλλειψης καλών αντισεισμικών κατασκευών. Και στους σεισμούς αυτούς, ένας αριθμός  ανθρώπων αναγκάζονται για ένα σημαντικό διάστημα, να μένουν σε πρόχειρα  καταλύματα. Και ενώ θα έπρεπε να ξαναφτιάχνονται κάπως γρήγορα τα σπίτια τους, πετιούνται  κυριολεκτικά στο δρόμο. Και σαν να μην έφτανε αυτό, τους χρεώνουν οι διαφορες υπηρεσίες με τιμολόγια που προκαλούν την αγανάκτηση και των ίδιων, αλλά και όσων ακούνε τα συμβαίνοντα. Και πάλι η υπόθεση βρίσκεται στα χρήματα. Όπως βλέπουμε  και πάλι,  « δεί  δε χρημάτων, άνδρες - και γυναίκες βέβαια - Ελληνες και Ελληνίδες ».

Να αναφερθούμε και στα χάλια που εχει η παιδεία, με τις σαραβαλιασμένες κατασκευές, την έλλειψη υποδομής και λοιπών αναγκαίων για τη λειτουργία της ; Λοιπόν, ο καθένας τα ξέρει αυτά τα πράγματα, ας μην επεκταθούμε περισσότερο πάνω σε ζητήματα που αποτελούν κοινό κτήμα όλων.

Συζητήσεις επί  συζητήσεων γίνονται  συχνά, πάνω στο θέμα  της υγείας, την κατάσταση στην οποία  βρίσκονται τα περισσότερα νοσοκομεία. Η υγεία πάσχει σοβαρά στη χώρα μας, και ο κατάλληλος  γιατρός για να τη θεραπεύσει, δεν βρίσκεται επί του  παρόντος. Αλλά και αν βρεθεί, η υπόθεση θα παραπεμφθεί και  πάλι στην έλλειψη  χρημάτων που χρειάζονται για να βρή την υγειά της.

Είναι ανάγκη να αναφερθούν και άλλες περιπτώσεις στις οποίες απαραίτητη θα ήταν η ύπαρξη καλών δημόσιων  οικονομικών ; Νομίζω όχι, αυτά φτάνουν και περισσεύουν. Λοιπόν, για μιά ακόμα φορά, « δεί δε χρημάτων, άνδρες ( και γυναίκες ) Ελληνες ( και Ελληνίδες ) ».