Ε Ι Ν Α Ι Ε Λ Λ Α Δ Α Τ Ω Ρ Α Η Α Θ Η Ν Α ;

Ε Ι Ν Α Ι Ε Λ Λ Α Δ Α Τ Ω Ρ Α Η Α Θ Η Ν Α ;

Ηταν αρχές της δεκαετίας του 1830. Βασιλιάς της Ελλάδας είχε έλθει από τη Βαυαρία ο πρίγκηπας Όθωνας, όνομα που είναι προσαρμογή στα ελληνικά του γερμανικού Οττο. Μαζύ του είχε φέρει και μιά αρκετά μεγάλη ακολουθία από Βαυαρούς, που θα αποτελούσαν τον διοικητικό του πυρήνα, μέχρι και στρατιωτικούς έφερε. Πράγμα που για την κατάσταση που επικρατούσε τότε, δεν μπορούσε να το αποφύγει, δεν μπορούσε να είναι απροστάτευτος μέσα σε ένα κουβάρι από αλληλοσπαρασσόμενους ντόπιους, που ούτε νόμο κοίταζαν, ούτε σε κανέναν Ελληνα στρατιωτικό διοικητή ηθελαν να υπακούουν. Κι έτσι έφερε -και καλώς έκανε - τους δικούς του. Για να έχει τον έλεγχο της ανώμαλης τότε κατάστασης
Πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους, ήταν τότε το Ναύπλιο, αληθινή πόλη με τα μέτρα της εποχής εκείνης. Πάρθηκε όμως σύντομα η απόφαση, ότι η πρωτεύουσα έπρεπε να μεταφερθεί στην Αθήνα, μιά από τις πιό ιστορικές πόλεις που χτίστηκαν ποτέ στον κόσμο, μάλλον η ιστορικώτερη όλων, που σ΄αυτήν άνθησαν τα γράμματα, η φιλοσοφία, οι καλές τέχνες, το θέατρο και η πρώτη δημοκρατία στον κόσμο. Η απόφαση ήταν παραπάνω από σωστή, ο καθένας αυτό θα έκαμνε.
Όμως, η Αθήνα ήταν τότε ένα μεγάλο χωριό, με κάπου πέντε χιλιάδες κάτοικοι. Κτίρια για να στεγάσουν τις υπηρεσίες του κράτους, ούτε ένα της προκοπής. Φυσικά ούτε ανακτορο βασιλικό μπορούσε να υπάρχει. Και έτσι άρχισε να χτίζεται η πόλη από τους Βαυαρούς αρχιτέκτονες, που επί δεκαετίες έχτιζαν τα νεοκλασσικά κτίρια που τώρα τα έχουν παρατήσει οι Αθηναίοι στη φθορά και τον εξευτελισμό, αυτό είναι το αντέτι μας δυστυχώς.
Η πόλη μεγάλωνε με πολύ αργούς ρυθμούς, αρχές του εικοστού αιώνα δεν είχε φτάσει ακόμα τις διακόσιες χιλιάδες κατοίκους. Και πώς θα μπορούσε να μεγαλώσει πιό γρήγορα, ανάγκη να έλθουν στην πόλη από τα γύρω δεν υπήρχε σε κάποιο βαθμό. Χρειάστηκε να καταφθάσουν τα καραβάνια των προσφύγων από την Μικρά Ασία - κυρίως από τα παράλια του Αιγαίου, Σμύρνη και άλλες παραλιακές πόλεις - για να γίνει η πρώτη μεγάλη αύξηση του πληθυσμού. Να χτιστούν οι πρώτες συνοικίες, και να μεγαλώσουν τα χωριουδάκια που ήσαν γύρω από την πόλη και να γίνουν σιγά σιγά, προάστεια αληθινά.
Πριν από τον ερχομό των χιλιάδων προσφύγων, άρχισαν να αναπτύσσονται οι βιοτεχνίες και κάποιες μικροβιομηχανίες, αυτές που είχαν πέραση την εποχή εκείνη. Ανοιξαν δουλειές αρκετές, και απασχολήθηκαν σ΄αυτές πολλοί εσωτερικοί μετανάστες που ήλθαν από την ύπαιθρο, και κάποιοι παλιοί, Γκαγκαραίοι Αθηναίοι. Ησαν και οι κρατικές υπηρεσίες, στις οποίες υπηρετούσαν αρκετοί κάτοικοι του κλεινού άστεως, και τελοσπάντων δεν υπήρχε ίχνος ανεργίας τα χρόνια εκείνα τα παλιά.
Ο πολύς κόσμος που εγκαταστάθηκε στην Αθήνα μετά το 1922, προκάλεσε την ίδρυση πολλών βιοτεχνιών στην πόλη. Αυτές με τη σειρά τους, έφεραν κι άλλο κόσμο από τις επαρχίες, και ολοένα ο πληθυσμός μεγάλωνε, πάντως με μιά λογική πρόοδο. Ασχημα όμως γεγονότα, προκάλεσαν μιά πληθυσμιακή έκρηξη μετά τον πόλεμο. Ηταν ο εμφύλιος πόλεμος της περιόδου 1946 - 48, που ανάγκασε πολλούς επαρχιώτες - ειδικά των μικρών αγροτικών κέντρων που βρισκόντουσαν μέσα στα πεδία των μαχών - να πάρουν των ομμματιών τους και να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους. Και πού να πάνε ; Κατά πρώτο λόγο στην πρωτεύουσα, και κατά δεύτερο στη συμπρωτεύουσα ( που δεν είναι καθόλου συμπρωτεύουσα, πρόκειται για μιά ηλιθιότητα που μας τη λένε σαν πραγματική αλήθεια ).
Η Ελλάδα δεν είναι βιομηχανική χώρα με την πραγματική έννοια του όρου. Βιοτεχνίες έχει αρκετές, και άλλοτε υπήρχαν τέτοιες και στις επαρχίες. Στις βιοτεχνίες της Αθήνας, βρήκαν απασχόληση πολλοί εσωτερικοί μετανάστες. Ακόμα, εκεί μαζεύτηκαν οι πάμπολλοι δημόσιοι υπάλληλοι και οι υπάλληλοι κρατικών οργανισμών, τραπεζών και άλλων υπηρεσιών. Λοιπόν, κοντά σ΄αυτούς, αναπτύχθηκαν πολλές αγορές, κυρίως στο κέντρο και λιγότερο στα προάστεια. Και πολύς κόσμος βρήκε δουλειά σ΄αυτές τις αγορές. Υστερα, υπήρχαν και οι κεντρικές αντιπροσωπείες ξένων βιομηχανιών, και άλλες προοπτικές για δουλειά άνοιξαν και μ΄αυτές. Κι έτσι, όσο πήγαινε και μεγάλωνε ο πληθυσμός της πόλης μ΄αυτές τις ευκαιρίες.
Ηλθε και η εποχή του αυτοκινήτου. Η χώρα δεν κατασκευάζει αυτοκίνητα, δεν φτιάχνει τρακτέρ, δεν κατασκευάζει μοτοσυκλέττες ούτε καν ποδήλατα. Τίποτε σχεδόν από μηχανές, εκτός εξαιρέσεων. Και σιγα σιγά, η πρωτεύουσα έγινε μιά πόλη που παρέχει κυρίως υπηρεσίες, δεν παράγει σχεδόν τίποτε. Μ΄άλλα λόγια, έγινε μιά παρασιτική πόλη με γραφεία, τράπεζες, υπουργεία, κρατικές υπηρεσίες, διάφορες αντιπροσωπείες ξένων οίκων, συνεργεία επισκευής αυτοκινήτων και τα συναφή. Και βέβαια, όλοι αυτοί που είχαν εργασία σ΄αυτά τα γραφεία και συνεργεία, είχαν ανάγκη από μαγαζιά, δημιουργήθηκαν λοιπόν μεγάλες αγορές, έγιναν πολυκαταστήματα, που δεν παράγουν τίποτε και πουλάνε τα πάντα.
Η υπερσυγκέντρωση των πάντων σε ένα περιορισμένο γεωγραφικά χώρο - που δεν συμβαίνει σε καμμιά ευρωπαϊκή πρωτεύουσα - έχει δημιουργήσει σιγά σιγά, μιά χαώδη κατάσταση. Προβλήματα το ένα πάνω στο άλλο συσσωρεύονται καθημερινά, πριν ακόμα βρεθεί λύση στα προηγούμενα. Η κατάσταση είναι απερίγραπτη από κάθε άποψη, ασφάλεια δεν μπορεί να υπάρχει μέσα σ΄αυτό το χάος, και η πόλη μοιάζει με μιά επί της γής κόλαση, αυτή είναι η κατάσταση των πραγμάτων σήμερα, και δεν φαίνεται ότι μπορεί να βελτιωθεί πολύ.
Είναι αυτό το πράγμα η Ελλάδα ; Αυτή η γιγαντούπολη που δεν παράγει σχεδόν τίποτε και ζεί σε βάρος της υπόλοιπης χώρας, της επαρχίας ; Αν είναι Ελλάδα η πάλαι ποτέ όμορφη Αθήνα, που έχει γίνει αληθινό τέρας, τότε μαύρο φίδι που μας έφαγε. Αν η τρέλλα που υπάρχει στην πρωτεύουσα, αντιπροσωπεύει μιά γενικευμένη ελληνική τρελλα, τότε είμαστε για τα πανηγύρια. Αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα. Ακούμε να λέγεται συχνά η φράση : « Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα ». Στην πραγματικότητα, θα έπρεπε να λένε : « Η Αθήνα δεν είναι καθόλου Ελλάδα », μάλιστα, αυτό πρέπει να λένε, αυτή είναι η πραγματικότητα.
Ελλάδα είναι στη σημερινή εποχή μόνο οι επαρχίες της χώρας αυτής. Που έχουν εγκαταλέιφθεί εντελώς, ή τουλάχιστον σε πολύ μεγάλο βαθμό. Οι επαρχίες που κλείνουν μέσα τους πολύ δυναμικό. Αυτές είναι που τρέφουν ολόκληρη τη χώρα και ιδιαίτερα την πρωτεύουσα, που όπως είπαμε, δεν παράγει απολύτως τίποτε. Ούτε σιτηρά, ούτε κρασιά. Ούτε καπνό, ούτε γαλακτοκομικά προϊόντα, ούτε κτηνοτροφία έχει. Ούτε τα οπωροκηπευτικά, που παραπονιούνται οι κάτοικοι της Αθήνας ότι είναι ακριβά - όταν θέλουν να τα αγοράζουν ενώ δεν είναι η εποχή της φθήνειας τους, όταν είναι εκτός της εποχής τους - δεν παράγει ούτε καν φουντούκια, δεν έχει ιχθυοπαραγωγή, δεν έχει τίποτε καταναλώσιμο. Οσο για φρούτα και σταφίδα, ας είναι καλά οι Μακεδονικοί νομοί, η Κορινθία και μερικές άλλες περιοχές, που τα παράγουν και τα στέλνουν στην Ευρώπη και φέρνουν συνάλλαγμα. Γιατί, για να φέρει συνάλλαγμα η πρωτεύουσα, είναι όνειρο μιάς θερινής νύχτας.
Και μιάς και μιλήσαμε για συνάλλαγμα, ας μην νομισθεί ότι υπάρχει τουρισμός στην Αθήνα, ενώ θα έπρεπε να υπάρχει. Αλλά πώς να κυκλοφορήσει ο τουρίστας μέσα σε μιά χαώδη πολιτεία ; Από το ταξειδιωτικό γραφείο του, τον πληροφορούν ότι καλό θα ήταν να πάει μόνο στις παραλίες και στα νησιά, και εκεί να αφήσει τα δολλάρια και τα Ευρώ του. Και αυτό κάνει. Κι αν δεν ήταν κι ο τουρισμός, προ πολλού θα είχαμε και πάλι μπατηρίσει. Κι ας μην έχουμε πιά τον Τρικούπη να βγεί στη βουλή των Ελλήνων, και να κάνει τη γνωστή και παροιμοιώδη δήλωσή του : « Κύριοι, δυστυχώς επτωχεύσαμε ». Και πρέπει να ξέρουμε όλοι μας, ότι χωρίς τις επαρχίες, η Ελλάδα θα είχε φτάσει σε όχι μιά, αλλά σε πολλές πτωχεύσεις.