Ξ Ε Ν Ε Σ Γ Λ Ω Σ Σ Ε Σ

Ξ   Ε   Ν   Ε   Σ      Γ   Λ   Ω   Σ   Σ   Ε   Σ



Δεν είναι καταπληκτικό ; Στον κόσμο μας  αυτό, μιλιούνται πάνω από  χίλιες οκτακόσιες γλώσσες και  διάλεκτοι, αριθμός πολύ μεγάλος για τόσο μικρό χώρο. Από αυτές  τις γλώσσες και διαλέκτους, άλλες τις μιλούν πολύ περιοσμένος αριθμός ανθρώπων, άλλες πολύς κόσμος, κι άλλες είναι γλώσσες  πολλών εκατομμυρίων. Και όχι  μόνο εκατομμυρίων, αλλά και δεκάδων και εκατοντάδων εκατομμυρίων.

Σε παλιές, όχι και πολύ παλιές  εποχές, ανάγκη  να ξέρει κανείς  μιά δεύτερη γλώσσα εκτός από τη δική του, τη μητρική, δεν υπήρχε. Οι επαφές των ανθρώπων που τους χώριζαν κάποιες αποστάσεις, ήσαν πολύ  περιορισμένες, και  μόνο οι  ναυτικοί  και οι εμπορευόμενοι με άλλες χώρες, ήσαν  υποχρεωμένοι να  μιλούν και μιάν άλλη γλώσσα. Για τις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις και μόνο. Οχι για να διαβάζουν ξένη λογοτεχνία, ούτε για να δίνουν διαλέξεις σε ξένες χώρες. Αυτή ήταν η κατάσταση.

Όμως, ο κόσμος άρχισε  να μικραίνει με  την πάροδο των χρόνων. Και ήλθε ο καιρός κάποτε, να  γίνει ανάγκη να μαθαίνουν  περισσότεροι και περισσότεροι, μιά δεύτερη γλώσσα που θα διευκόλυνε τη συνεννόηση με ανθρώπους άλλων τόπων, που τώρα δεν βρισκόντουσαν πιά σε απομόνωση. Και εδώ  και δυό τρεις αιώνες, ήλθε μιά  ευρωπαϊκή γλώσα, η γαλλική, να αποκτήσει διεθνή εμβέλεια, όχι μόνο για  την Ευρώπη, αλλά και  για πολλά άλλα μέρη του κόσμου. Το γιατί έγιναν  τα γαλλικά η πρώτη διεθνής γλώσσα, πρέπει να έχει περισσότερες από μιά αιτίες, η κυριώτερη από τις οποίες νομίζω ότι ήταν η διάδοση της γαλλικής λογοτεχνίας από παλιά χρόνια, πιό νωρίς από  τις λογοτεχνίες των άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Ομως, η γαλλική έμεινε πάντα η γλώσσα των ευγενών και των διανοούμενων, ποτέ δεν έφτασε στα λαϊκά στρώματα, όπου ήταν σχεδόν άγνωστη.

Όταν διαβάζει κανείς το  « Πόλεμος και ειρήνη » του Τολστόη, βλέπει τους Ρώσους ευγενείς του τέλους του δέκατου  έβδομου και των αρχών του δέκατου όγδοου αιώνα, να μιλάνε πιό πολύ γαλλικά  παρά ρωσικά. Στην μετάφραση που έχω διαβάσει πριν πολλά χρόνια, ο μεταφραστής είχε αφήσει πολλούς διαλόγους  στα γαλλικά, όπως τους έχει γραμμένους ο Τολστόη. Και υποσημείωνε με αστερίσκους  στο κάτω μέρος  της σελίδας, τη φράση : « Γαλλικά στο πρωτότυπο ».

Οι καιροί πέρασαν, και  άλλες γλώσσες έκαναν την  εμφάνισή  τους στο διεθνές προσκήνιο. Και φτάσαμε στη  σημερινή εποχή  της παγκοσμιοποίησης, που δεν έγινε εν μιά νυκτί, όπως από πολλούς νομίζεται, αλλά  μέσα σε πολλές  δεκαετίες. Και σ΄αυτή  την εποχή, οι τέσσερις γλώσσες  που θεωρούνται  απαραίτητες στη  διεθνή πρακτική, είναι τρεις. Οι εξής δύο :  Η αγγλική. Μάλιστα, αυτή είναι η μόνη γλώσσα που έχει πέραση σήμερα στο διεθνή χώρο.

Αλλά γιατί η αγγλική και όχι  ας πούμε η ισπανική και η  ιταλική, γλώσσες πολύ εύηχες και όμορφες όταν τις ακούς ; Η εξήγηση  δεν πρέπει να είναι  και τόσο δύσκολη. Η μεν ισπανική θα μπορούσε να είναι η πρώτη διεθνής  γλώσσα, λόγω του ότι τη μιλούν εκατοντάδες εκατομμύρία άνθρωποι. Αλλα οι  ομιλούντες  την ισπανική, είναι  σε λαούς της νότιας και της κεντρικής Αμερικής, που λίγη ή καθόλου επίδραση έχουν  στα διεθνώς τεκταινόμενα, κυρίως στο εμπόριο, τις  επιστήμες και  την τεχνολογία. Οσο για  την ιταλική, αυτή την μιλούν λιγοστοί, καμμιά εξηνταριά  εκατομμύρια, που δεν  φτουράνε πολύ. Επί  πλέον, για να μιλήσεις ιταλικά, ισπανικά και γαλλικά, χρειάζεται να έχεις καλή γνώση των γλωσσών αυτών, αλλοιώς θα φάς ξύλο  κατά το κοινώς  λεγόμενο. Ενώ  με τα αγγλικά τα  πράγματα είναι  αλλοιώς. Με μιά αγγλική των χιλίων λέξεων και την απλούστατη  γραμματική της, οι πάντες μπορούν να κάνουν χρήση της, χωρίς να  κινδυνεύουν να φάνε ξύλο. Οντως, η γλώσσα  αυτή είναι τόσο εύκολη στη γραμματική της, ώστε μπορεί να πεί κανείς ότι δεν έχει καθόλου γραμματική.

Τα τελευταία χρόνια, δεν θυμάμαι να μην άκουσα σε δελτία τηλεοπτικά, ανθρώπους από κάποια χώρα, όσο και  « καθυστερημένη » να είναι, που  να μην μπορούν  να μιλήσουν σε έναν ξένο ανταποκριτή στα αγγλικά. Μιλούν με αρκετή  ευχέρια Ιρανοί, Αραβες, Πακιστανοί, Ιρακινοί, Αφρικανοί, Κινέζοι, Αφρικανοί και πάσης άλλης φυλής και κουλτούρας άνθρωποι. Βέβαια, δεν μιλούν όλοι οι άνθρωποι από τους λαούς που αναφέρθηκαν, πολλοί πάντως καταφέρνουν να σου δώσουν να καταλάβεις κάποια πραγματα. Τα χρειαζούμενα δηλαδή.

Τώρα θα μου  πείς, ότι  υπάρχουν αμέτρητες  αγγλικές  γλώσσες, δηλαδή προφορές τόσο διαφορετικές, που νομίζεις ότι  πρόκειται για διαφορετικές  γλώσσες. Αλλοιώς  μιλάνε οι Αγγλοι - με ένα περίεργο στραβοστοματικό τρόπο - αλλοίως οι Αμερικανοί - πάντοτε με τη μύτη - κι αλλοιώς οι Αυστραλοί, οι Καναδοί και οι  πάσης φυλής ομιλούντες την αγγλική γλώσσα. Μάλιστα, απόλυτα σωστό αυτό. Υπάρχει λ.χ.στις Πολιτείες το ρήμα  W a s h, που προφέρεται με είκοσι διαφορετικούς τρόπους, όλους αναγνωρισμένους επίσημα. Αλλά υπάρχει και μιά  « στάνταρντ » αγγλική προφορά, και μιά γλώσσα χωρίς ιδιαίτερους  ιδιωματισμούς, που τη μιλάνε όλοι οι  ξένοι σαν δεύτερη γλώσσα. Και με αυτή θα μπορείς να μιλήσεις με τον πάσα ένα ξένο ή  « καθαρό » αγγλόφωνο, και να σε καταλάβει. Τώρα, το αν θα καταλάβεις εσύ τί σου λέει, αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα.

Γεγονός είναι πάντως ότι όπου κι αν βρεθείς, ακόμα και στην Αγγλία με τη ιδιαίτερη προφορά στα νότια, στα βόρεια, στο Λονδίνο, θα βρείς τρόπο να φάς, να κοιμηθείς και να ταξειδέψεις όπου σου  γουστάρει, δυσκολία δεν θα  συναντήσεις, όσο λίγα  κι αν είναι  τα αγγλικά σου. Μην το δοκιμάσεις με τα γαλλικά, ειδικα μ΄αυτά. Κάποτε βρέθηκα  στην Ελβετία, και βλέποντας μιά αστυνομικίνα της τουριστικής αστυνομίας ( που υποτίθεται ότι μιλά καλά αγγλικά ), της  ζήτησα στα αγγλικά  να μου δώσει μιά  πληροφορία. Ηταν μιά ερώτηση σε πολύ καθαρά και ευκολονόητα αγγλικά. Η αστυνομικίνα  δεν φάνηκε να καταλαβαίνει τίποτε, ή έκαμνε ότι δεν καταλάβαινε. Ηταν  στη γαλλόφωνη Ελβετία, που φαίνεται ότι κρατά τον γαλλικό σωβινισμό στο θέμα της γλώσσας. Αν μιλήσες  γαλλικά, εν τάξει, σε καταλαβαίνουμε. Αρκεί να είναι  « καλά » γαλλικά. Δεν τα μιλάς καλά ; Απάντηση μην περιμένεις.

Αν τώρα μιλιούνται τόσο  πολύ τα αγγλικά, φανταστείστε  πώς θα είναι η κατάσταση μετά από δέκα ή είκοσι χρόνια. Όταν θα γεμίσει  η Ευρώπη και ο κόσμος από οικονομικούς μετανάστες, που θα έχουν απόλυτη ανάγκη τη γλώσσα. Και ύστερα από άλλα είκοσι χρόνια, είναι πολύ πιθανό ότι οι πάντες θα  την μιλούν. Αν δεν θα ξέρεις τη γλώσσα, έστω και υποφερτά, θα θεωρείσαι αμόρφωτος, ακόμα  και αγράμματος, εκεί  φαίνεται να  πηγαίνει η κατάσταση. Και μάλλον βλέπω να γίνεται υποχρεωτικό το μάθημα από τα δημοτικά σχολεία, όπως γίνεται εδώ και δεκαετίες στη Σουηδία και τη Νορβηγία. Και σε άλλες χώρες.

Ας αφήσουμε τώρα τις άλλες χώρες, κι ας έλθουμε στα δικά  μας. Μεγάλος αριθμός νεοελλήνων της τελευταίας ιδίως εποχής, μιλούν αρκετά μέχρι καλά αγγλικά. Μπορούν να παρακολουθήσουν αμερικανικές  κινηματογραφικές ταινίες, και να καταλαβαίνουν τί λένε οι ηθοποιόι, χωρίς να καταφεύγουν στην ανάγνωσή των υπότιτλων, που πάντοτε παραλείπουν ορισμένα πράγματα από αυτά που λέγονται. Μπορούν να μιλήσουν σε καλά επίσης αγγλικά με Αμερικανούς, Βρεττανούς, Αυστραλούς και άλλους που μιλάνε αγγλικά.

Αλλά  υπάρχει ένα υπαρκτό πρόβλημα. Ενώ τα καταφέρνουν καλά στην ξένη αυτή γλώσσα, δεν τα πάνε και τόσο καλά με τη  δική τους, τη μητρική γλώσσα. Που χρόνο με το χρόνο, την μιλούν όλο και πιό λαθεμένα. Αυτό θα πεί να είσαι πολύ αγγλόφωνος. Σε σημείο να αδυνατείς να μιλήσεις τη δική σου, την εγχώρια γλώσσα, από την οποία δανείστηκαν δεκάδες χιλιάδες λέξεις  οι Αγγλοι, οι Γερμανοί, οι  Ιταλοί και σχεδόν  όλοι οι άλλοι, για να πλουτίσουν το λεξιλόγιό τους σε  επιστημονικούς κυρίως όρους, αλλά και για άλλες χρήσεις. Ακόμα και το εβραϊκό λεξικό που βρίσκεται στη βιβλιοθήκη μου, έχει ένα πλήθος από ελληνικές λέξεις, δεν μπορούσε να γίνει αλλοιώς.