" ΚΑΘΑΡΕΣ " ΚΑ " ΑΚΑΘΑΡΤΕΣ " ΓΛΩΣΣΕΣ « Κ Α Θ Α Ρ Ε Σ » Κ Α Ι « Α Κ Α Θ Α Ρ Τ Ε Σ » Γ Λ Ω Σ Σ Ε Σ Ο Ρούντολφ Έριχ Ράσπε, στο βιβλίο του « Οι περιπέτειες του βαρώνου Μυνχάουζεν »- ό-που περιγράφοναι τερατολογικές αφηγήσεις αποδιδόμενες στο φαφλατά Γερμανό αξιωματικό Καρλ Ιερώνυμο Μυνχάουζεν - ανάφέρει σε μιά περιπέτεια του μεγάλου αυτού τερατολόγου, του διασημότερου στον κόσμο όλων των εποχών, την συνάντησή του με έναν Πολωνό στρα-τηγό ονόματι Σκρμπντάνσκυ. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δυσκολοπρόφερτο όνομα ( σε λα-τινική γραφή είναι S k r b d a n s k y ) που είναι αληθινός γλωσσοδέτης, υπάρχουν οκτώ σύμ-φωνα, από τα οποία τα πέντε πρώτα είναι αραδιασμένα στη σειρά, και μόνο δυό φωνήεντα. Πολλοί Πολωνοί έχουν τετοια ονόματα δυσπρόφερτα. Βέβαια, φαίνεται ότι οι Πολωνοί προ-φέρουν κάποια υπερβραχέα φωνήεντα ανάμεσα στο σιδηρόδρομο των συμφώνων αυτών, τα οποία όμως είναι αδύνατον να γραφτούν, για τον απλούστατο λογο ότι δεν υπάρχουν στο αλ-φάβητο. Και βέβαια, η υπόθεση δεν περιοριζεται μόνο στα ονόματα, αλλά σε όλα τα στοιχεία της πολωνικής γλώσσας, ρήματα, επίθετα, επιρρήματα και τα λοιπά. Η Πολωνική γλώσσα είναι μιά από τις πολλές Σλαβικές γλώσσες, που κατά βάσιν είναι διάλεκτοι της αρχέγονης Σλαβικής γλώσσας, που κι αυτή είναι κλάδος της Ινδογερμανικής ο-μογλωσσίας, που μιλούν όλοι σχεδόν οι Ευρωπαίοι με ελάχιστες εξαιρέσεις. Μήπως είναι και οι άλλες Σλαβικές γλώσσες, το ίδιο « γλωσσοδετικές », « t o n g u e t w i s t i n g » κατά την αγγλική ορολογία, που σημαίνει « στραμπούληγμα της γλώσσας » ; Είναι έτσι, εν μερει του- λάχιστον, άλλες είναι λιγότερο « γλωσσοδετικές », άλλες περισσότερο, καμμιά όμως δεν εί-ναι σαν την Πολωνέζικη. Μιά γλώσσα που έχει τόσο πολλά σύμφωνα, που από άλλους ανθρώπους δύσκολα προφέ-ρονται, και έχει ίσως και κάποια υπερβραχέα φωνήεντα, δεν μπορεί να ονομάζεται « καθα-ρή γλώσσα » Ετσι, εντελώς αυθαίρετα βέβαια, θα την κατατάξουνε στις « ακάθαρτες » γλώσ-σες. Παρακάτω θα δούμε, με ποιά περίπου κριτήρια - πάντοτε αυθαίρετα -θα κατατάξουμε με-ρικές γλώσσες στις « ακάθαρτες », και με ποιά κριτήρια κάποιες άλλες γλώσσες θα τις ονο-μάσουμε « καθαρές ». Για να κλείσουμε το ζήτημα των Σλαβικών γλωσσών, θα πούμε λίγα πράγματα ακόμα. Η Σερβοκροατική γλώσσα, έχει κι αυτή κάποια στοιχεία που μπορούμε να τα παραβάλουμε με κάποια παρόμοια της Πολωνικής γλώσσας. Τι σας λέει η γραφή του ονόματος Κρστιτς ; Και εδώ φαίνεται να υπάρχουν σύμφωνα κολλημένα το ένα δίπλα στο άλλο με τρόπο δυσπρόφερ-το, και επίσης φαίνεται να υπάρχει και κάποιο υπερβραχύ φωνήεν που κάμνει το όνομα να α-κούγεται κάτι σαν Κρίστιτς. Μπορούμε να κατατάξουμε τη Σερβοκροατική γλώσσα στις « α-κάθαρτες ; ». Κατά την πτωχή μου γνώμη - που θαυμάσια μπορεί να είναι λανθασμένη - μπο-ρούμε, δεν την θεωρώ σαν « καθαρή » γλώσσα. Μιά άλλη Σλαβική γλώσσα, έχει κι αυτή πολλές ιδιοτυπίες, όχι όμως ως προς τα μπερδε-μένα σύμφωνα. Πρόκειται για τη Ρωσική γλώσσα, τη γλώσσα που ομιλείται από την πλειο-ψηφία των Σλάβων. Λοιπόν, η Ρωσική είναι μιά Σλαβική γλώσσα με « χωριάτικη » προφο-ρά. Επί του προκειμένου, η « χωριατιά » της, έγκειται στον τρόπο με τον οποίο προφέρονται όχι τα σύμφωνά της - που είναι « καθαρά » - αλλά τα φωνήεντά της. Συμβαίνει σ΄.αυτά, ότι συμβαίνει και με τα αγγλικά φωνήεντα, μόνο τα τονιζόμενα έχουν κάποιο καθαρό ήχο, ευδι-άκριτο, το έψιλον ακούγεται σαν έψιλον, το όμικρον σαν όμικρον. Στις μή τονιζόμενες συλ-λαβές, επικρατεί το χάος, ακριβώς όπως συμβαίνει και στην αγγλική γλώσσα. Η λέξη « χο-ροσό » ( H o r ο s h o ), προφέρεται κ ά π ω ς σαν χ α ρ α σ ό, όπου όμως το άλφα δεν είναι « άλφα »,αλλά ένα ακαθόριστο φωνήεν, αυτό που στα αγγλικά p h o n e t i c s σημειώνεται με ένα ανεστραμμένο έψιλον, που δεν είναι ούτε έψιλον, δεν είναι ούτε άλφα, δεν έχει κανέ-να συγκεκριμένο ήχο. Ο ονομαστός Ρώσος συγγραφέας D o s t o e v s k y, προφερεται « Ντα-σταγιέφσκυ ». Ακόμα, υπάρχουν ουρανισκόφωνα φωνήεντα, που προσδίδουν αυτή τη « χω-ριάτικη » προφορά στη Ρωσική γλώσσα, πράγμα που δεν συμβαίνει σε καμμιά απ΄τις άλλες Σλαβικές γλώσσες. Για να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Θα μπορούσαμε να καθορίσουμε σαν « κα-θαρές » γλώσσες, αυτές στις οποίες αυτό που γράφεται είναι - σχεδόν - αυτό που προφέρεται. Βέβαια, δεν υπάρχει θεωρητικά καμμιά γλώσσα, στην οποία να υπάρχει ακριβής αντιστοιχία ανάμεσα σε ότι γράφεται και σε ότι προφέρεται. Πρακτικά πάντως, υπάρχουν πολλές γλώσ-σες στις οποίες ξέρεις σε κάθε περίπτωση, ότι αυτό που βλέπεις γραμμένο, αυτό προφέρεται πραγματικά, ή τουλάχιστον προφέρεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο, όχι σε μιά λέξη με τον ένα τρόπο, και σε άλλη λέξη διαφορετικά. Τυπικές «καθαρές » γλώσσες, σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, είναι η Ιταλική, η Ισπανι-κή, η Ελληνική, η Γερμανική - και ίσως όλες οι άλλες Γερμανικές γλώσσες εκτός της Αγγλι-κής - η Εβραϊκή, η Αραβική, η Τουρκική και πιθανώς και άλλες συγγενείς προς την Τουρκική γλώσσες. Φυσικά, θα υπάρχουν και πλήθος από άλλες γλώσσες, που όμως δεν τις ξέρω. Μιά από αυτές είναι και η Σουαχίλι -που τη μιλούν πολλοί πληθυσμοί στην ανατολική Αφρική και άλλες περιοχές της Αφρικής, και που φαίνεται από τα λίγα Σουαχίλικα που ξέρω, ότι είναι μιά « καθαρή » γλώσσα επίσης. Η Ιταλική είναι ίσως η πιό « καθαρή » γλώσσα από όσες γνωρίζω. Ότι διαβάζεις στο χαρ-τί, είναι ακριβώς αυτό που θα προφέρεις, δεν υπάρχει καμμιά εξαίρεση που να την ξέρω. Τα διπλά σύμφωνα προφέρονται διπλά, τα φωνήεντα είναι πεντακάθαρα στην προφορά τους, εκ-τός ίσως από κάποιες τοπικές διαλέκτους, που φυσικά μου είναι παντελώς άγνωστες. Η Ισπανική είναι κι αυτή όπως η Ιταλική. Ότι διαβάζεις, αυτό και προφέρεις. Με μιά δια- φορά. Τα σύμφωνα B και V, προφέρονται με τον ίδιο ήχο, που δεν είναι ούτε « Μπ », ούτε « Β », αλλά κάτι ανάμεσα στους δύο αυτούς φθόγγους. Εκτός από αυτό, υπάρχουν διαφορές στην προφορά από την Καστιλλιάνικη απόδοση του « θήτα » που δεν προφέρεται σαν « θή-τα » στις περισσότερες περιοχές της Ισπανίας και σε όλες τις Ισπανόφωνες περιοχές της γής. Και μερικές ακόμα διαφορές, που δεν θα τις λάβουμε υπ΄όψιν, αν θεωρήσουμε σαν πιό αντι-προσωπευτική την Καστιλλιάνικη προφορά. Είπαμε για τις Γερμανικές γλώσσες. Η ίδια η Γερμανική - και ίσως και οι άλλες -έχουν το φωνήεν της τελευταίας συλλαβής, αρκετές φορές το ίδιο αόριστο σε ήχο, όπως ακριβώς και το Αγγλικό. Πρόκειται για μιά παραφθορά γλωσσική, που αναπτύχθηκε μέσα στη διάρκεια των αιώνων. Η m u t t e r λ.χ. προφερόταν όπως τη γράφουμε, δηλαδή μούττερ. Αλλά με την πάροδο του χρόνου, « φαγώθηκε » το « r », και το φωνήεν έψιλον, έγινε ένα άχροο, άοσμο και άγευστο φωνήεν, απαράλλαχτα όπως έγιναν τα αντίστοιχα Αγγλικά τελικά φωνήεντα. Παρ΄όλα αυτά, η Γερμανική δικαιούται να θεωρείται « καθαρή » γλώσσα, παραβλέποντας το γεγονός ότι πολλές φορές τα σύμφωνά της « στριμώχνονται » τόσο πολύ, που να καθιστούν την προφορά τους αρκετά δύσκολη. Ενώ η Ιταλική, η Ισπανική και κάπως και η Πορτογαλική -και οι τρεις λατινογενείς γλώσ-σες - είναι « καθαρές » με την έννοια που δώσαμε στην « καθαρότητα », αντίθετα η Γαλλική δεν μπορεί να περηφανευτεί για την ίδια « καθαρότητα ». Είναι εξαιρετικά πολύπλοκη ως προς τι γράφουμε και τι διαβάζουμε, και επί πλέον έχει αρκετά φωνήεντα που δεν ακούγον-ται σαν « λατινικά ». Η προφορά των φωνηέντων παίζει καθοριστικό ρόλο στον χαρακτηρι-σμό μιάς γλώσσας σαν « καθαρής ». Όπως βλέπουμε στην Ιταλική, το φωνήεν « ο », προφέ-ρεται με τον ίδιο τρόπο, με την ίδια θέση των χειλιών, όπως και στην Ισπανική, την Ελληνι-κή, την Εβραϊκή, την Αραβική. Το ίδιο συμβαίνει και με το φθόγγο « ε », που προφέρεται ό-μοια στις ίδιες γλώσσες, όπως και άλλοι φωνηεντικοί φθόγγοι, όπως το « ι », το « ου », το « α ». Οι « ακάθαρτες » γλώσσες, δεν έχουν αυτού του είδους την προφορά αυτών των φθόγ-γων. Μερικές γλώσσες, όπως οι Τουρκικές, που μιλιούνται στην κεντρική Ασία και φυσικά και στην Τουρκία, έχουν μερικά « ημίκλειστα » φωνήεντα που δεν υπάρχουν στις Ευρωπαϊκές ή στις Μεσανατολίτικες γλώσσες. Ο φθόγγος « ου » που δεν είναι ανοιχτός, αλλά μοιάζει πολύ με τον αντίστοιχο Γαλλικό, δεν προκαλεί καμμιά δυσκολία -όταν γράφεται με το λατινικό αλ-φάβητο, όπως γίνεται με την κοινή Τουρκική - καθώς έχουν προστεθεί πάνω από το λατινικό « u », δυό τελείες εν είδει τονισμού, που μας διαφωτίζουν πάνω στο ζήτημα αυτό, μας λένε ό-τι πρόκειται για κλειστό « ου », και ως εκ τούτου ανταποκρίνεται η γραφή στην προφορά. Παρόμοιες προσθήκες έχουν γίνει και σε Ευρωπαϊκές γλώσσες, όταν σ΄αυτές θα πρέπει να προφέρουμε κάποιο σύμφωνο σαν παχύ, όπως το Αγγλικό « s h », που σε μερικές γλώσ-σες, εκφράζεται με συνδυασμό συμφώνων, όπως « sz », ή « sch ». Οι φθόγγοι αυτοί δεν απo-τελούν λόγο να χαρακτηριστούν οι γλώσσες αυτές σαν « ακάθαρτες », καθώς η προφορά τους είναι πάντα η ίδια, καθορισμένη από τους κανόνες της γλώσσας. « Κ Α Θ Α Ρ Ε Σ » Κ Α Ι « Α Κ Α Θ Α Ρ Τ Ε Σ » Γ Λ Ω Σ Σ Ε Σ Ο Ρούντολφ Έριχ Ράσπε, στο βιβλίο του « Οι περιπέτειες του βαρώνου Μυνχάουζεν »- ό-που περιγράφοναι τερατολογικές αφηγήσεις αποδιδόμενες στο φαφλατά Γερμανό αξιωματικό Καρλ Ιερώνυμο Μυνχάουζεν - ανάφέρει σε μιά περιπέτεια του μεγάλου αυτού τερατολόγου, του διασημότερου στον κόσμο όλων των εποχών, την συνάντησή του με έναν Πολωνό στρα-τηγό ονόματι Σκρμπντάνσκυ. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δυσκολοπρόφερτο όνομα ( σε λα-τινική γραφή είναι S k r b d a n s k y ) που είναι αληθινός γλωσσοδέτης, υπάρχουν οκτώ σύμ-φωνα, από τα οποία τα πέντε πρώτα είναι αραδιασμένα στη σειρά, και μόνο δυό φωνήεντα. Πολλοί Πολωνοί έχουν τετοια ονόματα δυσπρόφερτα. Βέβαια, φαίνεται ότι οι Πολωνοί προ-φέρουν κάποια υπερβραχέα φωνήεντα ανάμεσα στο σιδηρόδρομο των συμφώνων αυτών, τα οποία όμως είναι αδύνατον να γραφτούν, για τον απλούστατο λογο ότι δεν υπάρχουν στο αλ-φάβητο. Και βέβαια, η υπόθεση δεν περιοριζεται μόνο στα ονόματα, αλλά σε όλα τα στοιχεία της πολωνικής γλώσσας, ρήματα, επίθετα, επιρρήματα και τα λοιπά. Η Πολωνική γλώσσα είναι μιά από τις πολλές Σλαβικές γλώσσες, που κατά βάσιν είναι διάλεκτοι της αρχέγονης Σλαβικής γλώσσας, που κι αυτή είναι κλάδος της Ινδογερμανικής ο-μογλωσσίας, που μιλούν όλοι σχεδόν οι Ευρωπαίοι με ελάχιστες εξαιρέσεις. Μήπως είναι και οι άλλες Σλαβικές γλώσσες, το ίδιο « γλωσσοδετικές », « t o n g u e t w i s t i n g » κατά την αγγλική ορολογία, που σημαίνει « στραμπούληγμα της γλώσσας » ; Είναι έτσι, εν μερει του- λάχιστον, άλλες είναι λιγότερο « γλωσσοδετικές », άλλες περισσότερο, καμμιά όμως δεν εί-ναι σαν την Πολωνέζικη. Μιά γλώσσα που έχει τόσο πολλά σύμφωνα, που από άλλους ανθρώπους δύσκολα προφέ-ρονται, και έχει ίσως και κάποια υπερβραχέα φωνήεντα, δεν μπορεί να ονομάζεται « καθα-ρή γλώσσα » Ετσι, εντελώς αυθαίρετα βέβαια, θα την κατατάξουνε στις « ακάθαρτες » γλώσ-σες. Παρακάτω θα δούμε, με ποιά περίπου κριτήρια - πάντοτε αυθαίρετα -θα κατατάξουμε με-ρικές γλώσσες στις « ακάθαρτες », και με ποιά κριτήρια κάποιες άλλες γλώσσες θα τις ονο-μάσουμε « καθαρές ». Για να κλείσουμε το ζήτημα των Σλαβικών γλωσσών, θα πούμε λίγα πράγματα ακόμα. Η Σερβοκροατική γλώσσα, έχει κι αυτή κάποια στοιχεία που μπορούμε να τα παραβάλουμε με κάποια παρόμοια της Πολωνικής γλώσσας. Τι σας λέει η γραφή του ονόματος Κρστιτς ; Και εδώ φαίνεται να υπάρχουν σύμφωνα κολλημένα το ένα δίπλα στο άλλο με τρόπο δυσπρόφερ-το, και επίσης φαίνεται να υπάρχει και κάποιο υπερβραχύ φωνήεν που κάμνει το όνομα να α-κούγεται κάτι σαν Κρίστιτς. Μπορούμε να κατατάξουμε τη Σερβοκροατική γλώσσα στις « α-κάθαρτες ; ». Κατά την πτωχή μου γνώμη - που θαυμάσια μπορεί να είναι λανθασμένη - μπο-ρούμε, δεν την θεωρώ σαν « καθαρή » γλώσσα. Μιά άλλη Σλαβική γλώσσα, έχει κι αυτή πολλές ιδιοτυπίες, όχι όμως ως προς τα μπερδε-μένα σύμφωνα. Πρόκειται για τη Ρωσική γλώσσα, τη γλώσσα που ομιλείται από την πλειο-ψηφία των Σλάβων. Λοιπόν, η Ρωσική είναι μιά Σλαβική γλώσσα με « χωριάτικη » προφο-ρά. Επί του προκειμένου, η « χωριατιά » της, έγκειται στον τρόπο με τον οποίο προφέρονται όχι τα σύμφωνά της - που είναι « καθαρά » - αλλά τα φωνήεντά της. Συμβαίνει σ΄.αυτά, ότι συμβαίνει και με τα αγγλικά φωνήεντα, μόνο τα τονιζόμενα έχουν κάποιο καθαρό ήχο, ευδι-άκριτο, το έψιλον ακούγεται σαν έψιλον, το όμικρον σαν όμικρον. Στις μή τονιζόμενες συλ-λαβές, επικρατεί το χάος, ακριβώς όπως συμβαίνει και στην αγγλική γλώσσα. Η λέξη « χο-ροσό » ( H o r ο s h o ), προφέρεται κ ά π ω ς σαν χ α ρ α σ ό, όπου όμως το άλφα δεν είναι « άλφα »,αλλά ένα ακαθόριστο φωνήεν, αυτό που στα αγγλικά p h o n e t i c s σημειώνεται με ένα ανεστραμμένο έψιλον, που δεν είναι ούτε έψιλον, δεν είναι ούτε άλφα, δεν έχει κανέ-να συγκεκριμένο ήχο. Ο ονομαστός Ρώσος συγγραφέας D o s t o e v s k y, προφερεται « Ντα-σταγιέφσκυ ». Ακόμα, υπάρχουν ουρανισκόφωνα φωνήεντα, που προσδίδουν αυτή τη « χω-ριάτικη » προφορά στη Ρωσική γλώσσα, πράγμα που δεν συμβαίνει σε καμμιά απ΄τις άλλες Σλαβικές γλώσσες. Για να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Θα μπορούσαμε να καθορίσουμε σαν « κα-θαρές » γλώσσες, αυτές στις οποίες αυτό που γράφεται είναι - σχεδόν - αυτό που προφέρεται. Βέβαια, δεν υπάρχει θεωρητικά καμμιά γλώσσα, στην οποία να υπάρχει ακριβής αντιστοιχία ανάμεσα σε ότι γράφεται και σε ότι προφέρεται. Πρακτικά πάντως, υπάρχουν πολλές γλώσ-σες στις οποίες ξέρεις σε κάθε περίπτωση, ότι αυτό που βλέπεις γραμμένο, αυτό προφέρεται πραγματικά, ή τουλάχιστον προφέρεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο, όχι σε μιά λέξη με τον ένα τρόπο, και σε άλλη λέξη διαφορετικά. Τυπικές «καθαρές » γλώσσες, σύμφωνα με αυτό το σκεπτικό, είναι η Ιταλική, η Ισπανι-κή, η Ελληνική, η Γερμανική - και ίσως όλες οι άλλες Γερμανικές γλώσσες εκτός της Αγγλι-κής - η Εβραϊκή, η Αραβική, η Τουρκική και πιθανώς και άλλες συγγενείς προς την Τουρκική γλώσσες. Φυσικά, θα υπάρχουν και πλήθος από άλλες γλώσσες, που όμως δεν τις ξέρω. Μιά από αυτές είναι και η Σουαχίλι -που τη μιλούν πολλοί πληθυσμοί στην ανατολική Αφρική και άλλες περιοχές της Αφρικής, και που φαίνεται από τα λίγα Σουαχίλικα που ξέρω, ότι είναι μιά « καθαρή » γλώσσα επίσης. Η Ιταλική είναι ίσως η πιό « καθαρή » γλώσσα από όσες γνωρίζω. Ότι διαβάζεις στο χαρ-τί, είναι ακριβώς αυτό που θα προφέρεις, δεν υπάρχει καμμιά εξαίρεση που να την ξέρω. Τα διπλά σύμφωνα προφέρονται διπλά, τα φωνήεντα είναι πεντακάθαρα στην προφορά τους, εκ-τός ίσως από κάποιες τοπικές διαλέκτους, που φυσικά μου είναι παντελώς άγνωστες. Η Ισπανική είναι κι αυτή όπως η Ιταλική. Ότι διαβάζεις, αυτό και προφέρεις. Με μιά δια- φορά. Τα σύμφωνα B και V, προφέρονται με τον ίδιο ήχο, που δεν είναι ούτε « Μπ », ούτε « Β », αλλά κάτι ανάμεσα στους δύο αυτούς φθόγγους. Εκτός από αυτό, υπάρχουν διαφορές στην προφορά από την Καστιλλιάνικη απόδοση του « θήτα » που δεν προφέρεται σαν « θή-τα » στις περισσότερες περιοχές της Ισπανίας και σε όλες τις Ισπανόφωνες περιοχές της γής. Και μερικές ακόμα διαφορές, που δεν θα τις λάβουμε υπ΄όψιν, αν θεωρήσουμε σαν πιό αντι-προσωπευτική την Καστιλλιάνικη προφορά. Είπαμε για τις Γερμανικές γλώσσες. Η ίδια η Γερμανική - και ίσως και οι άλλες -έχουν το φωνήεν της τελευταίας συλλαβής, αρκετές φορές το ίδιο αόριστο σε ήχο, όπως ακριβώς και το Αγγλικό. Πρόκειται για μιά παραφθορά γλωσσική, που αναπτύχθηκε μέσα στη διάρκεια των αιώνων. Η m u t t e r λ.χ. προφερόταν όπως τη γράφουμε, δηλαδή μούττερ. Αλλά με την πάροδο του χρόνου, « φαγώθηκε » το « r », και το φωνήεν έψιλον, έγινε ένα άχροο, άοσμο και άγευστο φωνήεν, απαράλλαχτα όπως έγιναν τα αντίστοιχα Αγγλικά τελικά φωνήεντα. Παρ΄όλα αυτά, η Γερμανική δικαιούται να θεωρείται « καθαρή » γλώσσα, παραβλέποντας το γεγονός ότι πολλές φορές τα σύμφωνά της « στριμώχνονται » τόσο πολύ, που να καθιστούν την προφορά τους αρκετά δύσκολη. Ενώ η Ιταλική, η Ισπανική και κάπως και η Πορτογαλική -και οι τρεις λατινογενείς γλώσ-σες - είναι « καθαρές » με την έννοια που δώσαμε στην « καθαρότητα », αντίθετα η Γαλλική δεν μπορεί να περηφανευτεί για την ίδια « καθαρότητα ». Είναι εξαιρετικά πολύπλοκη ως προς τι γράφουμε και τι διαβάζουμε, και επί πλέον έχει αρκετά φωνήεντα που δεν ακούγον-ται σαν « λατινικά ». Η προφορά των φωνηέντων παίζει καθοριστικό ρόλο στον χαρακτηρι-σμό μιάς γλώσσας σαν « καθαρής ». Όπως βλέπουμε στην Ιταλική, το φωνήεν « ο », προφέ-ρεται με τον ίδιο τρόπο, με την ίδια θέση των χειλιών, όπως και στην Ισπανική, την Ελληνι-κή, την Εβραϊκή, την Αραβική. Το ίδιο συμβαίνει και με το φθόγγο « ε », που προφέρεται ό-μοια στις ίδιες γλώσσες, όπως και άλλοι φωνηεντικοί φθόγγοι, όπως το « ι », το « ου », το « α ». Οι « ακάθαρτες » γλώσσες, δεν έχουν αυτού του είδους την προφορά αυτών των φθόγ-γων. Μερικές γλώσσες, όπως οι Τουρκικές, που μιλιούνται στην κεντρική Ασία και φυσικά και στην Τουρκία, έχουν μερικά « ημίκλειστα » φωνήεντα που δεν υπάρχουν στις Ευρωπαϊκές ή στις Μεσανατολίτικες γλώσσες. Ο φθόγγος « ου » που δεν είναι ανοιχτός, αλλά μοιάζει πολύ με τον αντίστοιχο Γαλλικό, δεν προκαλεί καμμιά δυσκολία -όταν γράφεται με το λατινικό αλ-φάβητο, όπως γίνεται με την κοινή Τουρκική - καθώς έχουν προστεθεί πάνω από το λατινικό « u », δυό τελείες εν είδει τονισμού, που μας διαφωτίζουν πάνω στο ζήτημα αυτό, μας λένε ό-τι πρόκειται για κλειστό « ου », και ως εκ τούτου ανταποκρίνεται η γραφή στην προφορά. Παρόμοιες προσθήκες έχουν γίνει και σε Ευρωπαϊκές γλώσσες, όταν σ΄αυτές θα πρέπει να προφέρουμε κάποιο σύμφωνο σαν παχύ, όπως το Αγγλικό « s h », που σε μερικές γλώσ-σες, εκφράζεται με συνδυασμό συμφώνων, όπως « sz », ή « sch ». Οι φθόγγοι αυτοί δεν απo-τελούν λόγο να χαρακτηριστούν οι γλώσσες αυτές σαν « ακάθαρτες », καθώς η προφορά τους είναι πάντα η ίδια, καθορισμένη από τους κανόνες της γλώσσας.

« Κ Α Θ Α Ρ Ε Σ »   Κ Α Ι     « Α Κ Α Θ Α Ρ Τ Ε Σ »   Γ Λ Ω Σ Σ Ε Σ



Ο Ρούντολφ Έριχ Ράσπε, στο βιβλίο του  « Οι περιπέτειες του βαρώνου Μυνχάουζεν »- όπου περιγράφοναι τερατολογικές αφηγήσεις αποδιδόμενες στο φαφλατά Γερμανό αξιωματικό Καρλ Ιερώνυμο Μυνχάουζεν - ανάφέρει σε μιά περιπέτεια  του μεγάλου αυτού τερατολόγου, του διασημότερου στον κόσμο όλων των εποχών, την συνάντησή του με έναν Πολωνό στρατηγό ονόματι Σκρμπντάνσκυ. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δυσκολοπρόφερτο όνομα ( σε λατινική γραφή είναι  S k r b d a n s k y ) που είναι αληθινός γλωσσοδέτης, υπάρχουν οκτώ σύμφωνα, από  τα οποία τα πέντε πρώτα είναι  αραδιασμένα στη  σειρά, και μόνο  δυό φωνήεντα. Πολλοί Πολωνοί έχουν τετοια ονόματα δυσπρόφερτα. Βέβαια, φαίνεται ότι οι Πολωνοί προφέρουν κάποια υπερβραχέα φωνήεντα ανάμεσα στο σιδηρόδρομο των συμφώνων  αυτών, τα οποία όμως είναι  αδύνατον να γραφτούν, για τον απλούστατο λογο ότι δεν υπάρχουν στο αλφάβητο. Και βέβαια, η  υπόθεση δεν περιοριζεται μόνο στα ονόματα, αλλά σε όλα τα στοιχεία της πολωνικής γλώσσας, ρήματα, επίθετα, επιρρήματα και τα λοιπά.

Η Πολωνική γλώσσα  είναι μιά από τις πολλές Σλαβικές  γλώσσες, που κατά βάσιν είναι διάλεκτοι της αρχέγονης Σλαβικής  γλώσσας, που κι αυτή είναι κλάδος της Ινδογερμανικής ομογλωσσίας, που μιλούν όλοι σχεδόν οι Ευρωπαίοι με ελάχιστες εξαιρέσεις. Μήπως είναι και οι άλλες Σλαβικές γλώσσες, το ίδιο  « γλωσσοδετικές », « t o n g u e   t w i s t i n g » κατά την αγγλική ορολογία, που σημαίνει  « στραμπούληγμα της  γλώσσας » ; Είναι έτσι, εν μερει τουλάχιστον, άλλες  είναι λιγότερο  « γλωσσοδετικές », άλλες περισσότερο, καμμιά  όμως δεν είναι σαν την Πολωνέζικη.

Μιά γλώσσα που  έχει τόσο πολλά σύμφωνα, που από άλλους ανθρώπους δύσκολα προφέρονται, και έχει ίσως και κάποια υπερβραχέα φωνήεντα, δεν μπορεί να ονομάζεται  « καθαρή γλώσσα »  Ετσι, εντελώς αυθαίρετα βέβαια, θα την κατατάξουνε στις « ακάθαρτες » γλώσσες. Παρακάτω θα δούμε, με ποιά περίπου κριτήρια - πάντοτε αυθαίρετα -θα κατατάξουμε μερικές γλώσσες στις  « ακάθαρτες », και  με ποιά  κριτήρια κάποιες  άλλες γλώσσες θα τις ονομάσουμε  « καθαρές ».

Για να κλείσουμε  το ζήτημα των Σλαβικών γλωσσών, θα πούμε λίγα πράγματα ακόμα. Η Σερβοκροατική  γλώσσα, έχει κι αυτή κάποια  στοιχεία που μπορούμε  να τα παραβάλουμε με  κάποια παρόμοια  της Πολωνικής γλώσσας. Τι σας λέει  η γραφή του ονόματος Κρστιτς ; Και εδώ φαίνεται να υπάρχουν σύμφωνα κολλημένα το ένα δίπλα στο άλλο  με τρόπο δυσπρόφερτο, και επίσης φαίνεται  να υπάρχει και κάποιο υπερβραχύ φωνήεν που κάμνει το όνομα να ακούγεται κάτι σαν Κρίστιτς. Μπορούμε να κατατάξουμε τη Σερβοκροατική γλώσσα στις  « ακάθαρτες ; ». Κατά την  πτωχή μου γνώμη - που θαυμάσια μπορεί να είναι λανθασμένη - μπορούμε, δεν την θεωρώ σαν  « καθαρή » γλώσσα.

Μιά άλλη Σλαβική γλώσσα, έχει κι αυτή πολλές  ιδιοτυπίες, όχι όμως ως  προς τα μπερδεμένα  σύμφωνα. Πρόκειται για τη Ρωσική  γλώσσα, τη  γλώσσα  που ομιλείται από την πλειοψηφία των  Σλάβων. Λοιπόν, η Ρωσική  είναι μιά Σλαβική  γλώσσα με  « χωριάτικη » προφορά. Επί του προκειμένου, η  « χωριατιά » της, έγκειται στον  τρόπο με τον οποίο προφέρονται όχι τα σύμφωνά  της - που είναι  « καθαρά » - αλλά  τα φωνήεντά  της. Συμβαίνει σ΄αυτά, ότι συμβαίνει και με τα αγγλικά  φωνήεντα, μόνο τα τονιζόμενα έχουν κάποιο καθαρό ήχο, ευδιάκριτο, το έψιλον  ακούγεται σαν έψιλον, το όμικρον  σαν όμικρον. Στις μή τονιζόμενες συλλαβές, επικρατεί το χάος, ακριβώς όπως συμβαίνει και στην αγγλική  γλώσσα. Η  λέξη  « χοροσό » ( H o r ο s h o ), προφέρεται  κ ά π ω ς  σαν  χ α ρ α σ ό, όπου  όμως το  άλφα δεν είναι « άλφα », αλλά ένα ακαθόριστο φωνήεν, αυτό που στα  αγγλικά  p h o n e t i c s  σημειώνεται με ένα ανεστραμμένο  έψιλον, που  δεν είναι ούτε έψιλον, δεν είναι ούτε άλφα, δεν έχει κανένα συγκεκριμένο ήχο. Ο ονομαστός Ρώσος συγγραφέας          D o s t o e v s k y, προφερεται « Ντασταγιέφσκυ ». Ακόμα, υπάρχουν ουρανισκόφωνα φωνήεντα, που προσδίδουν αυτή τη  « χωριάτικη » προφορά στη Ρωσική γλώσσα, πράγμα που δεν συμβαίνει σε καμμιά απ΄τις άλλες Σλαβικές γλώσσες.

Για να βάλουμε τα πράγματα  στη θέση τους. Θα μπορούσαμε  να καθορίσουμε σαν « καθαρές » γλώσσες, αυτές στις οποίες αυτό που γράφεται είναι - σχεδόν - αυτό που προφέρεται.

Βέβαια, δεν υπάρχει θεωρητικά καμμιά γλώσσα, στην οποία  να υπάρχει  ακριβής αντιστοιχία ανάμεσα σε ότι  γράφεται και σε  ότι προφέρεται. Πρακτικά  πάντως, υπάρχουν πολλές γλώσσες στις οποίες ξέρεις  σε κάθε περίπτωση, ότι αυτό  που βλέπεις  γραμμένο, αυτό προφέρεται πραγματικά, ή τουλάχιστον προφέρεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο, όχι σε μιά λέξη με τον ένα τρόπο, και σε άλλη λέξη διαφορετικά.

Τυπικές  «καθαρές » γλώσσες, σύμφωνα  με αυτό το  σκεπτικό, είναι η Ιταλική, η Ισπανική, η Ελληνική, η  Γερμανική - και ίσως  όλες οι άλλες Γερμανικές γλώσσες εκτός της Αγγλικής - η Εβραϊκή, η Αραβική, η Τουρκική και πιθανώς και άλλες συγγενείς προς την Τουρκική γλώσσες. Φυσικά, θα υπάρχουν και πλήθος από άλλες  γλώσσες, που όμως δεν τις ξέρω. Μιά από αυτές είναι και η Σουαχίλι -που τη μιλούν πολλοί πληθυσμοί στην ανατολική Αφρική και άλλες περιοχές της Αφρικής, και που φαίνεται από τα λίγα Σουαχίλικα που ξέρω, ότι είναι μιά  « καθαρή » γλώσσα επίσης.

Η Ιταλική είναι ίσως η πιό « καθαρή » γλώσσα από όσες γνωρίζω. Ότι διαβάζεις στο χαρτί, είναι ακριβώς  αυτό που θα προφέρεις, δεν υπάρχει καμμιά εξαίρεση που να την ξέρω. Τα διπλά σύμφωνα προφέρονται διπλά, τα φωνήεντα είναι πεντακάθαρα  στην προφορά τους, εκτός ίσως από κάποιες τοπικές διαλέκτους, που φυσικά μου είναι παντελώς άγνωστες.

Η Ισπανική είναι κι αυτή όπως  η Ιταλική. Ότι διαβάζεις, αυτό και προφέρεις. Με μιά διαφορά. Τα σύμφωνα  B και V, προφέρονται  με τον ίδιο  ήχο, που  δεν είναι ούτε  « Μπ », ούτε « Β », αλλά κάτι ανάμεσα  στους δύο αυτούς  φθόγγους. Εκτός  από αυτό, υπάρχουν διαφορές στην προφορά  από την Καστιλλιάνικη  απόδοση του  « θήτα » που δεν προφέρεται σαν « θήτα » στις περισσότερες  περιοχές της Ισπανίας και σε όλες τις Ισπανόφωνες  περιοχές της γής. Και μερικές ακόμα  διαφορές, που δεν θα τις λάβουμε υπ΄όψιν, αν θεωρήσουμε σαν πιό αντιπροσωπευτική την Καστιλλιάνικη προφορά.

Είπαμε για τις Γερμανικές γλώσσες. Η ίδια η Γερμανική - και ίσως και οι άλλες -έχουν το φωνήεν της τελευταίας συλλαβής, αρκετές  φορές το ίδιο  αόριστο σε ήχο, όπως ακριβώς και το Αγγλικό. Πρόκειται  για μιά παραφθορά  γλωσσική, που  αναπτύχθηκε μέσα στη διάρκεια των αιώνων. Η  m u t t e r  λ.χ. προφερόταν όπως τη γράφουμε, δηλαδή μούττερ. Αλλά με την πάροδο του  χρόνου, « φαγώθηκε »  το  « r », και  το φωνήεν έψιλον, έγινε  ένα άχροο, άοσμο και  άγευστο  φωνήεν, απαράλλαχτα  όπως έγιναν  τα αντίστοιχα Αγγλικά  τελικά φωνήεντα. Παρ΄όλα αυτά, η Γερμανική δικαιούται να θεωρείται  « καθαρή » γλώσσα, παραβλέποντας το γεγονός ότι πολλές  φορές τα  σύμφωνά της  « στριμώχνονται » τόσο  πολύ, που να καθιστούν την προφορά τους αρκετά δύσκολη.

Ενώ η Ιταλική, η Ισπανική και κάπως και η Πορτογαλική -και οι τρεις λατινογενείς γλώσσες - είναι  « καθαρές » με την έννοια που δώσαμε στην  « καθαρότητα », αντίθετα η Γαλλική δεν μπορεί να περηφανευτεί για την ίδια  « καθαρότητα ». Είναι  εξαιρετικά  πολύπλοκη ως προς τι γράφουμε και τι διαβάζουμε, και επί πλέον έχει αρκετά  φωνήεντα που δεν ακούγονται σαν  « λατινικά ». Η προφορά  των φωνηέντων παίζει καθοριστικό  ρόλο στον χαρακτηρισμό μιάς γλώσσας σαν « καθαρής ». Όπως βλέπουμε στην Ιταλική, το φωνήεν  « ο », προφέρεται με τον ίδιο τρόπο, με  την  ίδια θέση των  χειλιών, όπως και στην Ισπανική, την Ελληνική, την Εβραϊκή, την Αραβική. Το ίδιο  συμβαίνει και  με το φθόγγο  « ε », που προφέρεται όμοια  στις ίδιες  γλώσσες, όπως και άλλοι  φωνηεντικοί  φθόγγοι, όπως το « ι », το  « ου », το   « α ». Οι  « ακάθαρτες » γλώσσες, δεν έχουν αυτού του είδους την προφορά αυτών των φθόγγων.

Μερικές γλώσσες, όπως οι Τουρκικές, που μιλιούνται στην κεντρική Ασία και φυσικά και στην Τουρκία, έχουν μερικά  « ημίκλειστα » φωνήεντα που δεν υπάρχουν στις Ευρωπαϊκές ή στις Μεσανατολίτικες γλώσσες. Ο φθόγγος  « ου » που δεν είναι ανοιχτός, αλλά μοιάζει πολύ με τον αντίστοιχο Γαλλικό, δεν προκαλεί καμμιά δυσκολία -όταν γράφεται με το λατινικό αλφάβητο, όπως γίνεται με την κοινή Τουρκική - καθώς έχουν  προστεθεί πάνω από το λατινικό « u », δυό τελείες εν είδει τονισμού, που μας διαφωτίζουν πάνω στο ζήτημα αυτό, μας λένε ότι πρόκειται για κλειστό « ου », και ως εκ τούτου ανταποκρίνεται η γραφή στην προφορά.

Παρόμοιες προσθήκες  έχουν γίνει  και σε Ευρωπαϊκές  γλώσσες, όταν σ΄αυτές θα πρέπει να προφέρουμε κάποιο σύμφωνο σαν  παχύ, όπως το Αγγλικό  « s h », που  σε μερικές γλώσσες, εκφράζεται με συνδυασμό συμφώνων, όπως « sz »,  ή « sch ». Οι φθόγγοι  αυτοί δεν απoτελούν λόγο να χαρακτηριστούν οι γλώσσες αυτές σαν « ακάθαρτες », καθώς η προφορά τους είναι πάντα η ίδια, καθορισμένη από τους κανόνες της γλώσσας.