Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΖΗΤΗΣΕ ΝΑ ΞΑΝΑΓΙΝΕΙ ΝΕΟΣ

Κανένας άνθρωπος δεν θέλει να γεράσει, αυτό είναι αυτονόητο. « Να΄ταν τα νειάτα δυό φορές », λένε τα τραγούδια. Αλλά κι αν ήσαν δυό φορές, πάλι θα λέγανε ότι δεν είναι αρκετά. Ετσι είναι ο άνθρωπος, δεν μπορεί να ικανοποιηθεί με τη διάρκεια όχι τόσο της
ζωής, όσο της νεότητάς του. Και περισσότερο βέβαια το σκέφτεται αυτό, όταν βλέπει - ενώ βρίσκεται πιά σε προχωρημένη ηλικία - κάποια νεαρή γυναίκα που μπορεί και να την ερωτευτεί. Το ζήτημα αυτό έχει δημιουργήσει και το θρύλο του δόκτωρα Φάουστους, με τον οποίο θα ασχοληθούμε τώρα.
Υπήρξε ένα αληθινό πρόσωπο με το όνομα Φάουστ, που γενήθηκε γύρω στο 1480 στο Κνίτλινγκεν και πέθανε γύρω στο 1540 στο Στάουφεν - Μπρίσγκαου. Γύρω απ΄ αυτό το όνομα, ο θρύλος έπλασε ένα πλήθος από περιπέτειες, και μιά τέτοια συλλογή για πρώτη φορά κυκλοφόρησε ανώνυμα στη Φραγκφούρτη το 1587. Στο βιβλίο αυτό, ο Φάουστ που είναι διψασμένος για ζωή και απολαύσεις, πουλάει την ψυχή του στο διάβολο, ο οποίος αναλαμβάνει να τον υπηρετεί επί εικοσιτέσσερα χρόνια. Του παρέχει κάθε μορφής απόλαυση, τον διδάσκει απόκρυφες επιστήμες και τον κάμνει ικανό να πραγματοποιεί ακόμα και θαύματα.
Το πρώτο επώνυμο βιβλίο με θέμα τον Φάουστ γράφτηκε στην Αγγλία από τον Μάρλοου το 1588. Ακολούθησε ένα στη Γερμανία από τον Λέσσινγκ, και ακολούθησε ο « Φάουστ » του Γκαίτε, το μεγαλύτερο έργο του Γερμανού ποιητή και συγγραφέα, που
αναγγνωρίζεται σαν ένα από τα σπουδαιότερα ποιητικά - φιλοσοφικά έργα που γράφτηκαν ποτέ. Ο Γκαίτε παρουσιάζει τον Φάουστ σαν μιά διαρκή πάλη μεταξύ του καλού και του κακού, υποστηρίζει δε ότι ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για να είναι καλός, και ότι πάντα αναζητεί το σωστό δρόμο. ( Πράγμα πάρα πολύ αμφίβολο ).
Στον Φάουστ του Γκαίτε, ο διάβολος, ( που αναφέρεται με το όνομα Μεφιστοφελής ), είναι πρωταγωνιστής και βάζει ένα διπλό στοίχημα, το ένα με το Θεό και το άλλο με το Φάουστ. Ο Μεφιστοφελής είναι σίγουρος ότι ο Φάουστ θα τον ακολουθεί πάντοτε, ενώ ο Θεός πιστεύει ότι κάποτε θα γυρίσει κοντά του. Το συμπέρασμα που αφήνει να διαφανεί ο Γκαίτε είναι ότι ο Φάουστ θα αποκολληθεί από το κακό και θα επιστρέψει στο καλό, αυτό είναι το φιλοσοφικό νόημα του έργου. Και ο ίδιος ο Φάουστ δηλώνει στον Μεφιστοφελή ότι δεν θα πάψει ποτέ να παλεύει για να βρεί το σωστό δρόμο.
Δεν θα αναφερθεί με λεπτομέρειες η εκμετάλλευση του θέματος αυτού και από άλλους συγγραφείς και από συνθέτες. Αξίζει όμως να αναφέρουμε την όπερα του Γκουνώ με τον τιτλο « Φάουστ », στην οποία υπάρχουν μπαλλέτα με πολύ όμορφη μουσική, καθώς και η
εξαιρετική άρια του Μεφιστοφελή - που είναι βαθύφωνος, όπως ταιριάζει με το ρόλο του - που κάμνει σερενάτα στη Μαργαρίτα, την κοπέλλα που αγαπά ο Φάουστ, και για χάρη της οποίας έχει πουλήσει την ψυχή του στο διάβολο.
Δεν μπορούμε να ασχοληθούμε με το φιλοσοφικό νόημα που αποπνέει το έργο, που επηρέασε πολύ ένα πλήθος από φιλοσόφους και συγγραφείς, και να θέλουμε να το κάνουμε αυτό δεν το μπορούμε. Αυτό που θα μας απασχολήσει είναι πολύ ελαφρό, είναι η αγωνία του ανθρώπου που θέλει να ξαναγίνει νέος και να απολαύσει για ακόμα μιά φορά - ή και για πρώτη φορά ίσως - αυτά που προσφέρει η νιότη.
Ομορφα που είναι τα νειάτα ! Όλα σου χαμογελούν, όλα τα βλέπεις εύκολα, όλα είναι προσιτά και κατορθωτά, μπορείς να κατεβάσεις και το φεγγάρι στη γή, πιστεύεις ότι τίποτε δεν σου είναι αδύνατο. Ο κόσμος είναι θαυμάσιος, αγγελικά πλασμένος, ή έτσι πίστευαν οι νέοι κάποτε, τώρα δεν τα βλέπουν και τόσο αισιόδοξα τα πράγματα. Πάντως, έχουν κάτι που λείπει από τους ηλικιωμένους, που σέρνουν απλώς την ύπαρξή τους, χωρίς να ελπίζουν σε κάποια πράγματα στα οποία άλλοτε είχαν τα ενδιαφέροντά τους.
Αυτή είναι μιά άποψη. Αλλά όπως τα νομίσματα έχουν δυό όψεις, έτσι υπάρχει κι εδώ ο αντίλογος. Το σώμα γερνά - λένε - αλλά η καρδιά δεν γερνά ποτέ. Όμως, κι αυτό είναι αμφισβητήσιμο. Αν ο άνθρωπος έχει δεχτεί στη ζωή του άσχημα χτυπήματα από τη « μοίρα », όχι μόνο γερνά η καρδιά του, αλλά μπορεί να γεράσει πολύ πριν την ώρα της.
Ο Φάουστ έχει πουλήσει την ψυχή του στο διάβολο. Αραγε, πόσοι άνθρωποι δεν θα έκαμναν το ίδιο αν μπορούσαν, αν τους δινόταν η ευκαιρία ; Στη γνωστή κινηματογραφική ταινία του Αλέκου Σακελλάριου « Αλλοίμονο στους νέους », στην οποία πρωταγωνιστούσαν ο Δημήτρης Χορν και η Μάρω Κοντού, βλέπουμε μιά άλλη όψη του ζητήματος, καθόλου αμελητέα.
Ο Χορν - που είναι πολύ γέρος - κοιμάται στην πολυθρόνα του, και τότε του παρουσιάζεται ο Μεφιστοφελής, που αστειευόμενος ο πρωταγωνιστής τον είχε προσκαλέσει πριν τον πάρει ο υπνάκος, και του προσφέρει νεότητα.Ο Χόρν -Φάουστ, αφού διστάζει για λίγα λεπτά - δεν είναι και εύκολο πράγμα να πουλήσεις την ψυχή σου - δέχεται και ο διάβολος τον κάμνει νέο και ωραίο - ο Χορν ήταν ένας πολύ γοητευτικός άνδρας άλλωστε.
Όμως, δεν είχε γίνει καμμιά συννενόηση για οικονομική κατάσταση. Είχαν ζητηθεί νειάτα χωρίς χρήματα. Ο ήρωάς μας είναι πολύ φτωχός, και όταν θέλει να προσκολληθεί στη Μάρω Κοντού - που την ήξερε από πριν, όσο ήταν γέροντας, αλλά αυτή τώρα φυσικά δεν τον αναγνωρίζει -τα πράγματα δυσκολεύουν πάρα πολύ. Να ενώσουν τις δυό φτώχειες τους ; Δεν γίνεται, καλά είναι τα νειάτα, αλλά πώς θα τα βγάλει πέρα μιά οικογένεια ; Φαίνεται ότι το αρχαίο εκείνο ρητό : « Την Γαλάτειαν και μίαν καλύβην », δεν έχει και πολλή πέραση σήμερα που οι συνθήκες της καθημερινής ζωής είναι ολωσδιόλου διαφορετικές και οι ανάγκες πολλαπλάσια μεγαλύτερες. Και μπορεί μεν να θέλεις « την Γαλάτειαν και ένα διαμέρισμα », αλλά δυστυχώς το διαμέρισμα - καλώς επιπλωμένο - κοστίζει πολύ, κι αν δεν διαθέτεις τα όβολα, η Γαλάτεια δεν σε θέλει.
Ετσι συνέβει και με τη Γαλάτεια - Μάρω Κοντού της ταινίας. Κάτω από τις αφόρητες πιέσεις της μητέρας της - αυτόν τον φτωχούλη θα πάρεις, τρελλάθηκες σίγουρα - απορρίπτει τον ωραίο και νέο, και προτιμά - εξ ανάγκης - τον υπερήλικα αλλά πολύ πλούσιο φίλο του Χορν - Φάουστ. Αυτό ήταν όλο. Και ευτυχώς ο ήρωάς μας ξυπνά και βλέπει πόσο διαφορετικά είναι τα πράγματα όταν ο Μεφιστοφελής δεν σου δίνει μαζύ με τα νειάτα και άφθονα χρήματα.
Αλλά ας πάρουμε την πιό ευνοϊκή πλευρά του ζητήματος. Αγαπητέ αναγνώστη ή αναγνώστρια, το ίδιο το σχετικό με τον Φάουστ ισχύει θαρρώ και με τις « κυρίες Φάουστ », αν μπορώ να τις ονομάσω έτσι. Ας υποθέσουμε ότι κάποτε, μετά από πολλές δεκαετίες, φτάνεις στη σεβαστή ηλικία των ογδόντα ή ενενήντα χρονών. Θέλεις λοιπόν ενδόμυχα - όπως όλοι οι άνθρωποι, είπαμε - να ξαναγίνεις νέος ή νέα, σύμφωνα με το Φαουστικό πρότυπο, δηλαδή πουλώντας την ψυχή σου στον Μεφιστοφελή. Να έχεις εν πρώτοις υπ΄όψιν σου, ότι αν τον επικαλεσθείς, αυτός θα έλθει τρέχοντας, κορόϊδο είναι να χάσει μιά ψυχή που του προσφέρεται έστω και υπό όρους ;
Κλείνεις μαζύ του μιά συμφωνία κυρίων. Εσύ θα του πουλήσεις την ψυχή σου - που ίσως δεν της δίνεις και μεγάλη αξία - κι αυτός θα σου χαρίσει νειάτα και πλούτη, τί άλλο θέλεις ; Λοιπόν, τα απόκτησες και τα δυό αυτά πράγματα. Είσαι νέος ή νέα, και επί πλέον και γεμάτος πλούτη, τόσο πολλά που κι ο Ροκφέλλερ σε ζηλεύει, και μην το παίρνεις αυτό γι αστείο, ο διάβολος δεν είναι καθόλου τσιγγούνης όταν πρόκειται να αγοράσει ένα πολύτιμο πράγμα όπως την ψυχή ενός ανθρώπου. Αλλωστε, βλέπεις πόσο πλούσιους κάμνει τους δικούς του σ΄ αυτόν τον κόσμο, όλοι είναι πάμπλουτοι, αρκεί να υποτάσσονται σ΄αυτόν άνευ όρων.
Πες μου λοιπόν, τι πρόκειται να κάνεις με τα δώρα αυτά τα ανεκτίμητα που σου χάρισε αυτός ο τύπος που εμείς μεν τον κοροϊδεύουμε, αυτός δέ κάμνει τη δουλειά του κατά αριστοτεχνικό όσο και σατανικό τρόπο. Αλλά, γιατί σε ρωτώ, μήπως πρόκειται να μου δώσεις καμμιά απάντηση ; Ξέρεις καλά ότι όλα αυτά είναι επί θεωρητικού επιπέδου - προς το παρόν τουλάχιστον. Τώρα, αν ποτέ φτάσουν σε πρακτική εφαρμογή, αποκλείεται ολωσδιόλου να δώσεις απάντηση, έτσι δεν είναι ; Ποιος από αυτούς που έχουν πουλήσει την ψυχή τους στο Μεφιστοφελή, ομολόγησε ποτέ ότι έκανε αυτή την πράξη ; Προσωπικά δεν έχω ακούσει κανέναν απ΄αυτούς να το ομολογεί, είναι επτασφράγιστο μυστικό.